P1499100

Een juweeltje in het Iepers stadsarchief verdient een tweede kans. Ik heb enkele jaren geleden al eens de nodige moeite genomen om de handschriften van een zekere Gerard de Feu ter plekke te fotograferen. De resultaten achteraf toonden helaas te veel donkere plekken zodat ik daar op mijn pc thuis spijtig genoeg weinig mee kon aanvangen. De schaduwen zijn hier in dit geval letterlijk over de stedelijke geschiedenis blijven hangen. Een nieuw fototoestel en eigentijdse apparatuur in het stadsarchief brengen anno 2015 gelukkig soelaas. En ik voeg daar meteen aan toe dat de cursus oud schrift die ik momenteel aan het volgen ben me ook wel inspireert.

 

En hier zit ik dan. De mist en de schaduwen zijn verdwenen. De lucht van het verleden is als het ware opgeklaard. Op mijn links computerscherm zie ik de handgeschreven titel glunderen: 'Warachtige beschrivingen van eenige particuliere zaeken die te annoteeren syn binnen der stede van Ypre bijeenvergaedert uyt diversche schrijvers, registers en bewysen, met het gone gehoort en ghesien is door G. de Feu, geboren inwoonder der selver stede'.

 

Ieperling Gerard de Feu, vult aan dat zijn eigen teksten dateren van 1679 en zich uitstrekken tussen 'den jaere 478 tot den jaere 1774'. Ik krijg hier dus te maken met een voorloper van de 'Kronieken van de Westhoek'. De Feu blijkt al evenzeer gebiologeerd door de oude geschriften en aantekeningen en stelt zich in zijn werk niet voortdurend de vraag of wat neergeschreven staat ook effectief voorgevallen is. Hij beperkt zich tot het overnemen, het conserveren en het publiekelijk ter beschikking stellen van een versnipperde lijst van haast onleesbare stukken en brokken archiefstukken. Ik kan niet anders dan mezelf hier in te herkennen. Voor de volledigheid geef ik nog mee dat Gerard de Feu zal overlijden op 8 maart van het jaar 1708.

 

Wie heeft dan die laatste eeuw ingeblikt? Ik vraag het me af en kom niet tot een zinnig antwoord. Ik beloof mezelf dat ik te gepasten tijde wel eens terug keer naar de prille beginjaren van Ieper. Ik brand echter van nieuwsgierigheid om meer te weten te komen hoe Ieper eigenlijk die vreemde 15de eeuw overleefd heeft en ik haast me naar het jaar 1383. Ik pik in tijdens het beleg van Ieper dat zware wonden heeft geslagen. Voor de volledigheid geef ik nog even mee dat ik me zal houden aan de originele teksten van kroniekschrijver De Feu. Ik laat mijn opmerkingen de volgende weken netjes in de kast.

 

Toch misschien nog even dit: mijn schrijver is heel volledig met zijn werk. De geplogenheid van de jaarlijkse herverkiezing van de Ieperse burgemeester en zijn schepenen leidt tot een telkens terugkerende lijst van namen van wethouders. Ik laat de bewuste lijsten (op enkele uitzonderingen na) links liggen en concentreer me op wat er zich werkelijk afspeelt in de stad Ieper. Hier gaan we:

 

'Int jaer 1384 op den 10 augustus dede den bisschop vergaederen zijn raedt alwaer considererende het groot verlies van de sijne soo door de 22 voorgaende stormen op de stadt als door de sterfte van zijn volck over de menichte van groene vliegen waer mede gedeurende het belegh dit legher gequelt hadde geweest, oock inziende het cleen voordeel dat ze gedaen hadde, zient te meer de afcomste van den koninck.

 

Soo hebben zij ghesaemdelick gesloten het beleg te verlaeten, verwijtende de schaede op de rebelle Gentenaers. Dan begonde zij alle gereetschap te moestene van vertrecken waeren, hun aenzeggende dat ons volck ten uittersten moede waeren. Maer de Engelsche dit niet gelovende, die verweten de Gentsche dat zij volck van quade trouwe waeren als dan verlieten de Engelschen op een maandagh naer den dagh van 't groot elsont op den dagh van S. Laurent ende staken 't vier in hun logementen.

 

De Gentsche, dit ziende vertrocken mede elc naer het zijne, verlaetende alsoo gesaemdelick het belegh en de stadt waer over ons volck zeer verblijdt waere die uitvallende op de vianden met schieten en andere daeden bij veele versloughen ende de gevangenen deden zij op de marct onthalsen want daer en ontquam niet eene soo door rantsoene ofte andersints sij vonden ende konnen buyten de stadt zeer veele stervende wapenlieden en doode van de quellende groene vlieghen waer over de gemeente deze verlossynge hebben toe geschreven voor een myraekel van onze lieve vrouwe.

 

Doende een beelt moesten en stellen in de kercke van recolecten, de Engelsche en Gentsche houde de groene vliegen oorsacke van hun vertreckt de Franschen hun coninck. De Bourgoinous hunne hertoghe ende de Vlaemingen en Waele hunne graeve van Vlaendere met het legher de oorzaecke van deze verlossinge. Dan luyde men de klokken over alder stadt gaende in groote processe Godt lovende van dat ze waren ontslagen van hun vianden. Op den 16 dito arriveerde den coninck met den graeve in de stadt alwaer zij van alle de heeren en goede zeer blijdelick wierden ontfanghen met danckzegginghe over hunnen bijstant waer over den graeve de heere ende gemeente mede bedancken, lovende ende prijsende hunne hulpe ende getrauwichheyt.

 

Waer over de goede lieden wel bemercken dat den graeve eene goede genegentheid 't huuwaers hadde ende dat als nu wel consenteren soude de wet te laeten vernieuwen door de goede gemeente volgens hunne oude privilegien. Den graeve, dit hoorende, heeft de tegenwordige wethouders laeten continuieren met belofte van hier in te doen gelijck een goed heere aen zijn getrouwe onderdaenen schuldigh is te doen. Doch eenighe van de overste der stadt die waeren van eene ander raedt de welcke den graeve volghde ende oock zijn naer kamers van de wethouders selve jaerlicx te vernieuwen ofte door zijne commissarissen en daer naer vertrock den grave uyt de stadt.

 

Op den 18 dito wiert Jan van Bernaige die in de plaatse van Ryckaert van Steenlandt was den 27 hoogbailliu van Ipre. Op den 27 september wiert Hastavius, soone van Jan van Antec, ontfanghen met dancksegginghe over hunnen bijstant waer over den graeve de heere ende gemeente mede bedancken lovende ende prijsende hunne hulpe ende getrouwelickheyd waer over de goede lieden wel bemercken dat den graeve eene goede genegentheid 't huuvaers hadde ende dat als nu wel consenteren soude de wet te laten vernieuwen door de goede gemeente volgens hunne oude privilegien.

 

In deze voorleden tijden is op geresen een zes-jaerighe oorloghe tusschen de twee steden van Ghent en Brugghe ten oorsaecke om dat graaf Lodewijck meer te Brugghe ende te Maele op sijn casteel was als tot Ghent. Alwaer hij altijd was in sijn sinnelijkheden ende genoegte, ende wellusten van musycke, kluchtspeelders ende andere recreatien, mitsgaeders zeer prachtig in sijnen staet consumerende daermede groote sommen tot welcken eynde hij opsteelde groote lasten ende pointinghen, welcke tot Ghendt groote wederspannigheyt veroorsaeckt hebben.

 

Maer die van Brugghe waeren altijdt goetwilligh om vele te gheven aen haren prince volgens noch ten hedighen daghe ten selven eynde daer toe zeer inclinerere buyten alle andere steden zoo dat graaf Lodewijck van Maele haer zeer beminde en haer veele gunsten ende privilegien ghevende wanneer sij maer dit en vraaghde. Zij verkreghen van hem dat zij mochten maecken een nieuw ghewelf genaemt de Reye van Brugghe tot Deynse om zoo de schepen door de Reye tot Brugghe te krijghen en vrije deurvaert.

 

Int jaer 1384 op den 4 january snachts voor derthienavont wasser in de stadt een groot tempeest van den westen wynt dat de kercke van de prekaers omme waeyde tot den choor en dit geschiede een weinig naer het doen van de metten sonder ongheluc van iemant. Op den 5 dito quam de tijdinge in de stadt dat den graeve Lodewijck van Maele tot St Omer gestorven was en tot Rijssel bij Margriete begrave was, zijn vrauwe, de tweede dochter van den hertogh Jan van Brabant waer over onder de goede lieden der stadt groote teeckenen van droefheid geschieden.

 

Op den 26 dagh van april is Philips le Hardy gheseyt den Stouten der koninck Jans zone van Vranckryck van zijn wijfsweghe der graeve Lodewycks dochter Margarita die hij getrauwt hadde, is geworden den 27 graeve van Vlaenderen. Beyde zijnde in haerlieder stadt van Brugghe ghekomen en hebben aen de borghers der selve stede alle hunne privilegien bevestight naer dat zij den eedt aen haren graeve ennde graevinne Margarita ghedaan hadden op den 26 april. Desen voornoemden Philippus, in het beginsel der regheringhe van zijn graefschap dede groote neerstigheyt om die twee koninckrijken van Vrankrycke ende Engelant in vrede te houden zonder oorloghe.

 

Hij was een prince van groote discretie en weerdigheyt, wijs en van goeden raede, alle saecken van verre overlegghende ende voorsiende door welckens wijsheyt ende voorzichtigheyd was Vranckryke langen tijdt wel gheregeert. Hij was van zijn 16 jaeren een strijdbaere helt gheweest want hij als dan den bijnaem van 'Den Stouten' in den slag van Poitiers bekomen heeft, als wanneer hij sijnen vader Jan koninck van Vrancryke zeer behulpsaem was geweest.

 

Hij hadde bij sijn huysvrauwe Margarita van Maele vier zonen, te wetene Jan van Valoys met bijnaeme Jan sonder Vreese, Lodewyck, Anthone, hertogh van Brabant en van Limburgh ende Philips graeve van Nivers als oock vier dochters te weten Margarita, Marie, Catharina en Bonne. Jeans sans Peure ofte Jan sonder Vreeze is nachmaals graeve van Vlaenderen gheworden, Lodewyck is jonck gestorven, Anthone heeft twee vrauwe gehadt, Philips graeve van Nivers heeft er oock twee gehadt.

 

Vrouw Margarita, oudste dochter heeft de tweede huysvrauwe gheweest van Willem, hertogh van Beyeren, graeve van Henegauw ende van Hollandt. Vrouw Marie trouwde met Amadeus, hertog van Savoyen. Vrouw Catharina met Leopoldus hertogh van Oostenrijck. Vrouw Bonne is onghetrauwt ghestorven int jaer 1399. Dezen Philippus den Stouten heeft Vlaenderen gheregeert 16 jaeren al waer hij eerst begraven is gheweest ende daer naer overghevaert in Bourgoignen en begraven buyten Dijeon in het clooster van de Chartreusen, welck clooster hij selve hadde doen stichten.

 

Op den 18 july 1384 wiert Pieter Vander Hyepe den 28 hoogbailliu van de stadt van Ipre ghestelt. Op den 16 Decembre heeft den graeve de wet vernieuwt en gestelt mijn heere Joris Belle als voocht samen met mijnheere Jacop Belle, mijnheeren Francois van Belle, Jan van Loo, Andries Paelding, Seghers De Vroede...

 

Int jaer 1385 op den 26 july arriveerde den coning van Vranckryke in de stadt. Hij logeerde te S. Maertens en vertrock dan des anderen daghs naer Damme dat hij beleghert hadde, met hem nemende uit de stadt alle het volcx van wapenen gecommandeert onder den heere van Ste Bye.

 

Op den 8 octobre wiert Pieter Jan van Gryspere de 29 hoogbailliu van de stadt ghestelt. Op den 24 november was de wet vernieuwt en op den 15 van decembre schienden in de lucht over de stadt een groote en vervaerlicke comete waer dat volgde een seer straffen wintere.

 

Int jaer 1386, den 17 mey, wiert Pieter Van Der Zype den 22 burchgraeve van de stadt ghestelt. Op den 15 juny was het goet gearrestert van heere Laurens Velle. Alle het gonne dat hij in Veurne ambacht hadde van Godevaert de Heilt. Hoogbailliu van Veurne, uyt reden dat men seyde dat hij ghedoodt hadde eenen Boudewijn van Stavele omme het welcke voocht ende schepenen van Ipre omme te bevrijden het voorseyde goet gesouden hebben.

 

Aen den voorzeyde bailliu mijn heere Joris Belle en Gillis van Loo, twee van hun lieder medegesellen in wette omme hen te kennen te gevene dat de stade van Ipre ghepreviligeert was en dat men geen poorters goet van Ipre arresteeren en mochte ten sij dat alvooren zijn lichaem afgenomen waere door de wette. Ende dat hij uyt brachtte van de selve privilegie ontslaegen ende ontsaysierde het goet van heer Laurent voorziet van het arrest daer op gedaen alleenelick uit suspicie van de doodt van den voorseyden Boudewijn van Stavele.

 

Daer op dan zo voors: bailliu Vandervorde dat hij wel geloofde dat de stede dat privilegie hadde maer dat hij geen saecken en machte doen uyt bij selver, dat hij daeromme dadelick soude brecken voor mijn heere de souverein bailliu van Vlaendre ende hem de saeken voor ooghen legghen ende het gonne dat hij hun soude bevelend dat hij dat geerne dan soude, het welke de voorschreven schepenen dachten te lange soude aanloopen.

 

Zij baden den hoogbailliu dat hij soude willen komen tot Ipre voor de heeren van den raede van onser gheduchten heere ter dagvaert, die wesen soude tot Ipre de welck geordonneert was te sijne in de herberge zondaege den 15 dagh in hoymaent, ter welker dagvaert die was des maendaegs daer naer voogt, schepenen toogden de voorseyden saeke voor mijns heere raedt de welke dagh moesten vooght ende schepenen der stadt ende den bailliu van Veuren d'achternoens voor hemlieden te komen t' haerlieder herberg te Hendrik Folquières de welke voor hemlieden komende ende hoorende de redenen van beyde partien.

 

Zij wijsden dat die van Ipre zouden thoonen haerlieder privilege het welke des anderdaeghs dats te wetene dissendags nuchtend ten eerste schelle mijn heeren dats te wetene mijn heere Jan van de Capelle souverein bailliu van Vlaendre, heere Coolaert van de Clyte, heere van Comene, mijn heere den burchgraeve van Ipre heere Pieter van Zijpe ende heere Jan Gryspere hoogbailliu van Ipre gethoont was ende hemlieden ghelesen in de camere van de schepenen welke privilegie gesien ende gelesen, wijsden ende bevalen de hoogbailliu van Veuren dat hij alle het goet van heere Laurens ontsaysieren soude, gevende zijne handt daer op doen, het welke hij dede den 17 dagh in hoymaand.

 

Op den 31 july 1386 quaemen in de stadt drye vremde gesellen ende gingen hen drinken ende wandelen met eenen vremden man die van vechtene 't Ypre gekomen was om beschut. Ende alsoo zij te saemen in gezelschape gingen, soo sloughen deze drije hem van achteren verraederlick doodt ende trocken dan alle drye in de kercke te predicaers. Dat komende ter kennisse van de heere ende van de wet, den bailliu bij rade van schepenen haeldede alle drye bij fortse uyt de kercke ende leyde ze ter wallen.

 

Ende daernaer ter versoucke van schepenen, hij brachtse in de vangenisse binnen ende sij wierden alle drie aldaer gepynt en bekenden dat sij het feiet gedaen hadde omme winste ende uyt noodt ende uyt de selve bekendene. Zij wierden zij bij de schepenen van de stede van Ipre alle drye gejusticieert ter doodt.

 

Op den 18 octobre 1386 arriverde in de stadt Chaerles den sesden coning van Vrancryke met Philips, hertog van Bourgoignen, graeve van Vlaendre. Mer den coning was logiert ten huyse van Woutre van de Pitte ende den graeve sijnen oom tot St. Maertens, ende den hertoghe van Bourbon en Berry, dies waeren daegs te vooren in de stadt gekomen. Maer zij vertrocken uit de stede aleer den coning quam ende den coning wiert ghepresenteerd ses snoucken, een vat wijn van Poitou en een nieuwe Fransche wijn ende drye laeckenen, te wetene een scharlaken, een wit en een groen.

 

Ende op den selven avont quam oock in de stadt mijn heere van Nevers, outste soone van den graeve met den coning Leo van Armenien die gelogeert was ten huyse van heer Hendrick Folquier ende hem en was niet gepresenteert van de stede weghen. Maer mijn voornoemde heere van Nevers die bij send grave sijne vadre gelogeert was, wiert gepresenteerd vyer snoucken, twee kruicken Fransche wijn ende twee laeckenen te weten een groen ende een blauw.

 

Op den 21 octobre hebbe de voorseyde heeren geresolveert dat niemant in de voorbourgen en vermochte te bauwen ofte herbauwen mochte en datter oock niemant in de selve voorbourge en vermochte te woonen, gebiedende dat alle de gonne die in de selve plachten te woonen ende als noch woonende te vertrecken in de stadt ofte daer buyten als naer Langemarck, Wervyke, Commene en andere plaetsen omme te wevene mids uit dese voorbourgen alwaer alle de wevers woonden met de volders altijt rees de eerste ende meeste oproer.

 

Op den 22 octobre ordonneerden zij tot beschermheyt ende sterckte der stadt aen Jan de Comines, capitein tot Nieuwport die oock het casteel van Comene dede bauwen dat men int begin van de aenstaende zomere de stede van Ypre soude doen omcingelen met meuren van de steenen der gebroken ende vervallen huysingen der voorbourgen.

 

Op den 25 dito stelde den coning met den graeve eenen opperbailliu ofte overste van de casselrye die hem soude representeere in sije absentie ende wiens stadshoudere hij soude wesen omme een ieder recht ende justicie te doenen naer het vonnisse van de neghen schepenen over de ingesetene deser casselrye die haer bestreck hebbende is op Boesinghe, Bixschote, Brielen, St Jans, St Jacops, Nederwaastene en onder-Comene.

 

Noch andere plaetsen worden door den selven baillie met de neghen schepenen geregiert, maer in groote saecken moeten de verscheyde heeren daer op gehoort worden het welke zijn edelmannen vande prochien ofte heerlicheden die onder deze casserye sorteeren. Zo gelijck de heeren van Beselaere, Boesinge en andere.

 

Dezen opperbailliu was eerst Jan Slype. Den tweede was Francois de Wydebrouck, den derde Gerart de Jannerye, den 4 Gillis de Vechen, den 5 Woutre Mersiaen, den 6 Cypriaen Mersiaen, den 7 Willem Thofin, den 8 Jan de Gavere, den 9 Joos de la Porte, den 10 Theo der Kroud, den 11 Melchior de Waleden, den 12 Lucas Thofin, den 13 Joos van Dixsmude, den 14 Pieter van Hoflegen, den 15 Pieter de Lange, den 16 Jacques Langsaen, den 17 Pieter de Baverye, den 18 Jan de Revel, den 19 Joos Langsaen, den 20 Pieter der Boys, den 21 Joos Hannerou, den 22 Jan van Lichtervelde.

 

Den 23 was Claeys D'Albyen, den 24 Jan de Vooght, den 25 Lienard Wouters, den 26 Fransois de Langemeersch, den 27 Nicolais de Rijne, den 28 Adolph des Frompes, den 29 Jacques van Heede, den 30 Albert van Heniers, den 31 Jan de Voocht, den 32 Jacques Ontstensoone Jacques die het is bedienende als den 33 bailliu waer naer gevolcht is Albert Adriaense.

 

Dese bailliuwen hebben hunnen woonste gehadt op het zaelhof alwaer jaerlix de wet vernieuwt wordt alwaer men ook plachte alle sententien te uitten ende de misdadige voor de poorte te straffen en oock aen de boomen gelijck eenige oude memorien uitwijsen te castijden. Maer dese boomen sijn ten jaere 1670 door eenen stormwynt wegh geruckt ende als nu wort de justitie geexecuteert op de marct voor hun huis dat ze aldaer zijn hebbende, 't welke moeste de plaetse hebben van de wet van Ypre.

 

Int jaer 1388 den 8 april wiert van de stede begonst eenen meur te maekene tot versterkinge der selve, beginnende aen de Thoroutpoorte naer de Dixmudepoorte wiens eersten steen heeft geleyt Lowys van Dixsmude, voocht van de stede ende gaf daer onder twee gulden ingelen weerdig elck vijf schellyngen groote ende op den selven dagh was ook begonnen den meur te Boesingpoorte treckende naer de Diksmuydepoorte alwaer sij saemen uitquamen, wiens eersten (steen) leyde Mynheere Joris Belle.

 

Int jaer 1390 op den 17 juny wasser eenen meur begonnen te Boesingpoorte naer de Steendamepoorte wiens eerste steen leyde den voocht van de stadt. Op den 2 july wiert geviert eerste mael in de stadt den feestdagh van Maria Visitatie door last van den paus Urbaen, de sesde van die naeme. Op den 20 octobre arriveerde Nicolais Schaeck in de stadt als 31 hoogbailliu.

 

Int jaer 1391 op den 19 juny wiert aen de stadt een meur begonnen aen de Steendampoorte, streckende naer de Elverdingpoorte wier eersten steen heeft geleyt den voochte van de stadt. Int jaer 1392, den 6 july wiert aen de stadt eenen meur begonnen van de Elverdingpoorte streckende tot de Boterpoorte wiens eersten steed leyde den voocht van de stadt.

 

Int jaer 1393, op den 14 maerte wiert in de stadt begonnen te doen op rijsen het dack ofte kappe van de halle aan de oostsijde ende het wiert ghedieckt met schaillen dat van te vooren met teghelen ghedect was ende stont veele nedere als de andere. Int selve jaer vercoch men op de mart van Ipre een havot tarwe voor 11 engels, twee stoop groot bier voor 6 engels. Op deze tijd soo maeckte een kraye haer nest op de weerhaene van S. Maertens torre recht op sijne rugghe tusschen de vlerken.

 

Op den 8 mey was aen de stadt den meur begonnen van de Boterpoorte streckende naer de Tempelpoorte wiens eersten steen den vooght van de selve stede heeft geleyd. Op den 5 juny arriveer in de stadt Guiliaume van Henegauwe, grave van Oostrevault, en de heer wiert van de wegens der stede gepresenteert 24 kannen wijns.

 

Op den 8 juny arriveerde den bisschop van Teroane in de stadt, wezende sacraments avontende des anderen dags drough het h. sacrament omme ende de stede hem presenteren door Jan Van Belle en Cornelis van Eekhoutte een mudde, dat is III** XVI stoop franschen wijn en drie snoucken.

 

Op den 28 september arriveerde in de stadt Jan Vienen, canchellier van Vranckrycke in de naeme van sijne meester en hem werd gepresentert door Jacop van Dixsmude en Jan van Belle van de stede weghen 24 karnen wijns, een scharlaeken ende vier snoucken.

 

Int jaer 1394, op den 28 maerte quam Jan Hooft binnen desen stede als 32 hoogbailliu van de stadt. Op den 9 juny trocken uyt de stede dese volgende thien schutters van de ghilde van de busse naer Doornycke. Te wetene Jacop De Vos, Francis De Gomme, Rogier Maerten, Jan Van de Walle, Jan Kerchove, Pieter Bruneel, Ollivier Van de Berge, Jacop De Schacht, Gillis van de Gracht en Dries De Vinck, alwaer sij beneffens van 47 andere steden ter presentatie van 300 en 4 schotters den opperprijs hebben behaelt int prijs schieten, welke pris die was twee silveren potten wegende thien marc en een onse.

 

Den tweeden wonnen die van Douay twee silveren potten weghende ses marc, een once. De derde wonnen die van Dixsmude oock twee potten van drie marc, den vierden wonnen die van Brussel twee potten van twee marc en half. Die van Brugge behaelden den prijs van schoonste inkomen die van Paris van het verste komen.

 

Op den 12 september heeft mevrauwe Mary van Bourgoine alle de vrauwen ende joncvrauwen van de stadt begroet op de halle bij haar te komenen des achternoens alwaer sij de selve zeer costelick heeft getracteert ende daer naer doen dansen tot ses anderdags smorgens als wanner zij vertrock.

 

Int jaer 1395 is 't Ypre aan de Carmelietten toe gelaeten geweest een nieuw clooster te bauwen op het kerkhof van St Jans Kercke, in de voorstadt waer om sij alsdan St Jans broeders genoemt wierden, welke naeme sij menighte jaeren hebben behouden want hun clooster dat bij de vesten gestaen hadde was bij de enghelsschen verbrant.

 

Op den 18 mey wasser in de stadt eenen meur begonnen te maeckene aen de Antwerppoorte streckende naer de Meesenpoorte wiens eersten steen heeft geleydt den vooght van de stede. Int jaer 1396, op den 15 september arriveerde in de stadt den hertogh van Berry met mevrauwe sijne geselinne ende hunlieden wiert gepresenteert van de stadt wegen door Clais van Belle en Clais De Reuse een keurve wijns en een scharlaecken en dan vertrock hij op den selve avont naer Waesten.

 

Op den 25 maerte int jaer 1398 wiert Pieter Breebaert den 34 hoogbailliu der stadt van Ipre ghestelt. Op den 16 april dissendaghs in de paesedagen, zoo arriveerde in de stadt naer dien hij gevangen hadde gelegen te rantsoene van den Turck alwaer hij lange geweest hadde ende daer quam mede mijn heere den hertogh Antonius van Brabant ende den grave van Nevers. Was gepresenteerd van weghe van de stede door Joris Belle en Seghers De Vroede 120 marcq silvers al in platen ende de Thoroutstraete van waer hij inquam van Brugge was behangen aen de beyde seyden van de straete totter marckte en totter gasthuys met blaeuwe laeckenen ende daer op schildekens met de wapenen van Bourgonie ende Vlaenderen gedeckt met de wapene van Nevers.

 

Int jaer 1399 den 2 april, verkregen die van de stadt Ypre vrijdom van tol te Rupelmonde ende te Sluys. In het selve jaer wasser in de stadt een groote sterfte ter oorsaecken van de besmettelicke sieckte datter in acht maenden dat het gedeurde boven de 12 duysent menschen stierven.

 

Op den 16 december van tjaer 1400 was de wyde der stadt van Ipre gemeeten rondomme gaende binnen de meuren op de vesten ende was dese visitatie gedaen bij meester Jacop de Fraeye en Maerten de Metsare, een timmerman der selve stede (een Ieperse roede bedraagt 3,8208 m).

 

Als volght eerst van de Antwerppoorte tot de Meesenpoorte is het wijdt bij de 2407 roeden (9196m).

-tusschen Tempelpoorte ende Boterpoorte 101 roeden (386m)

-tusschen Elverding ende Steendampoorte 407 roeden (1555m)

-tusschen de Steendam en de Boesingpoorte 403 roeden (1540m)

-tusschen de Boezing ende Dixsmudepoorte 406 roeden (1551m)

-tusschen de Dixsmudepoorte ende Tourhoutpoorte 406....72 roeden

-tusschen de Tourhoutpoorte ende Antwerppoorte ….. roeden

 

Aldus comt samen de groote ofte ronde der stadt ….roeden, een roede van 14 voeten, een voet van 10 duymen sulex dat de stede soude wesen 16 dust drie ondert 80 voeten (=4992 m).

 

Int jaer 1401 op den 28 november wiert eenen blinden borgher genaemt Jacop Hamaert van sijn swyn dat voor zijn deure stont gebeten. Dat hij ses dagen daer naer van de wonde gestorven is alvoorens gebiedende dat met het selve swijn geven aen acht andere blende aermen lieden behoudens zij hetselve gebeurde in de Zuytstraete recht voor het Casteelstraetien.

 

Daer stont een staeke in middel van een parck gestelt met een rynghe aen de staeken en een coorde daeraen, waer mede het swijn wast loopende rontomme de staeke, ende dese acht blende quamen naer de noene ten twee uren int selve parck al gewapend ende sij sloughen alsoo dit swijn met rijsstocken doodt.

 

Int jaer 1404, op den 27 maerte verkregen die van Ypre het privilegien van te wesen vrije van tollen tot St Remy. Op den 25 april wasser een schoon dienst gedaen in de kercke van St Maertens over de doot van den graeve Philips die overleeden was den 17 van de maent april, achterlaetende uyt syn huysvrauwe Margriete, Jan hertogh van Bourgonie en grave van Vlaendre, Anthoine hertogh van Brabant, Philips grave van Nevers en Marie huisvrauwe van Amede eerste hertogh van Savoje.

 

Int jaer 1405 op den 12 february wiert Pieter Gherbode den 37 hoogbailliu van de stede. Op den 8 maerte wierden in de stadt gejusticieert 22 slechte lanslieden die met de Engelschen getractert hadden voor een groote sommen ghelts te leveren hunne meesters, wesende rijke borgers der stadt, het welke ontdect wiert door de huisvrauwe van een der selve lanslieden.

 

Op den 30 april arriveerde in de stadt den hertogh Jan van Bourgonne die aldaer zeer eerlick als 28 grave van Vlaendre wiert ontfanghen van waer hij des anderen dags vertrock naer Vrancryke bij den coning. Int jaer 1408 op den 22 november op S. Cicilisdagh begonde het seer sterck te vriesen. Dat bleef gedeuren zonder op te houden tot onse vrouwe lichtmesse dagh daer naer. Int jaer 1409 op den 5 april wese de goeden vrijdagh, quam de gravinne Joanna binnen Ipre. Daer waeren als dan diversche gevangen die bitterlijck jammerden so de gravinne voor de vangenisse passeerde.

 

Sij gevraegt hebbende wat geroep daar was, heeft sij geseyt dat het gevangen waeren die gratie versochten door het bitter lijden van heere Jesus Christi. Zij heeft hun de verlossing geordonneert ende aen het magistraet de privilegie verleent van alle jaere op den goeden vrijdagh soo veel misdadighe te verlossen als sij souden geradig vinden.

 

Int jaar 1410 op den 18 maerte sijn in de stadt komen woonen de graubroers in de selve plaetse daer als nu de rijkeclaeren woonen. Sij sijn gefondeert van Robert van Vlaendre, heere van Elverdinghe onder den derden reghel van S. Franciscus.

 

Op den 13 april verkreghen die van Ypre zeer schoone privilegien voor hunnen getrauwen dienst dien zij in voorleden tijden van oorloge hadden betoont ende onder andere de volghende: 'Ick Jan sonder vreese, hertogh van Bourgoine, grave van Vlaendre, daer te wetene aen alle tegenwoordige ende toekomende als dat in voorleden tijden de wat poorters ende inwoonders van onze stede van Ipre gelegen in onze lande van Vlaendre, hebben geleden verlies mitsgaders veele ontallicke costen, schaden ende intresten.

 

Soo door het faict van oorloge het welke ghesciet is in onsen voorseyden lande gedeurende welcken sij belegert hebben geweest in onze voornoemde stadt bij de Engelschen ende andere onze vianden ende quautwillighe als dat sij door hemlieden macht waeren gekomen in onze voornoemde landt int ….. van welke zij vromelick wederstaen hebben ende bewaert onze voornoemde stadt waarop de meeste partye gesleghen, benaut ende gedestrueert waren ende veele van de selve inwoonders doodt ende verdreven zijn uyt hemlieden vaderlandt, moesten gelaeten ende hemlieden goed ende schoot verliezen int welken sij hunlieden soo gedregen hebben ende gedeuriglicken draeghen ende in alle andere saecken als goede poorters ende getrauwe onderdanen schuldigh zijn van daene van jegens hemlieden heere als oock in andere grooten affeiren ende nootsakelicke wercken die te doene gehadt hebben.

 

Onse voorsaten zoo wel wylent onze alderbeminde grooten heere den graeve Lowijs van Vlaenderen alsoock onzen alderhoochste ende hooghgebooren heere ende vrauwe Philips ende Margriete graeve ende graevinnen van Vlaenderen, onzen oprechtsten ende naesten erf genaeme hebben wij gewilt geacoordeert ende geoctroyeert willen accorderen ende octroyeren aen de voorseyde ende octrojeeren aen de voorseyde van de wet poorters end inwoonders 't gonnen hier naer volgt in den eerst int selve jaer quam den grave ondermaels in de stadt alwaer hem groote eere wiert aengedaen ordonnerende aldaer dat men in alle causen questien en gheschillen de welcke voor de magistraet moeste bekleedt ende ghedecideert wesen, de selve te doene in de Vlaemsche taele. Hij geboot oock de wethouders te vernieuwen telcken op onse vrauwe lichtemisse ofte daer ontrent.

 

Int jaer 1412 op den 28 maerte is in de stadt begonst te bauwen de kercke ende clooster der begynen die plachten eertyds als sij de siecken van 't gasthuys dienden, samen te woonen. Maer als nu eene overste ende eenen reghele zij hebben oock eenen capelaen en twee voogden die van de magistraet gestelt zijn.

 

Int jaer 1419 op den 22 september wierter in de stadt eenen schoonen dienst ghedaen ter ghedachtenisse van den grave Jan die den 10 van deselve maent sondaghs overleten was achterlatende uit sijne huisvrauwe Margriete dochter van Albert, hertogh van Beyeren zijne enige soone Philips en Marye en Agnes. Op den 25 oust wiert Gillis Waelins den 41 hoogbailliu der stadt gestelt.

 

Int jaer 1420 is binnen Ypre overledene mevrauwe Jolente Belle, dochter van meester Jan Belle, ridder, heere van Boesynghe de welcke wiert begrave in het belle godshuys. Int jaer 1424 op den 26 maerte arriveerde in de stadt den hertogh Philips de Goede, alwaer hij zeer eerlick voor zijne eerste incomste wiert ontfangen als den 29 graeve van Vlaendre.

 

Int jaer 1427 op den 16 mey zijn in de stadt komen gheadmiteert de grauwe susters levende onder den derden reghel van synte Fransois observanten. Zij sijn subject geweest aen den gaerdinen van de plaetse alwaer zij woonachtigh waeren. Zij hebben een overste die ze moeder noemen ende een geestelicke vadere die ordinairlijck een canoninck van St Maertens is. Zij zijn geapporbeert van Wieland, abt van S. Maertens en zijn gehouden de cost met wercken en siecken te dienen te winnen ende zoo ze te cort komen, mogen sij aelmossen vragen.

 

Int jaer 1431 op den 31 (?) april passeerde den hertogh Philips de Goede met een groote macht van volcx door de stadt treckende omme de rebellen Casselaers tot ghehoorsaemheyt te bringen. Die, sijne comste vernemende hem te Poperinge met blooten hoofde ende voeten om genaede baeden dat sij vercreghen met het afnemen van hunne privilegien, wapenen, sterckten ende vijf van de principaelste hoofden die dede onthalst wiert met een boete van zes duyst goede nobels.

 

Op den 6 juny van tjaer 1433 is in de stadt de torre van synte maertens kercke door een onvoorsien en schrickelyck tempeest van den zuyde wynt wiert omme gewaeyt. Op den 22 mey wiert Anthoine De Baenst den 45 hoogbailliu van de stadt gestelt. Op den 22 april van 1434 wiert in de stadt begonst te bauwen een nieuwe torre aen de kercke van S. Maertens wiens eersten steen heeft geleyt bij den vooght van de stadt mijn heere Victor van Lichtervelde ende mevrauwe Anastasia van Oultre. Sij was burghgravinne deser stede, synne huisvrauwe die de eerste en de meeste lasthevers van een soo schoon werk sijn geweest.

 

Op den 22 february wiert in de stadt seer eerlyck geviert over de geboorte van den hertogh Philips eenige soone die hij heeft gewonnen bij Isabelle van Portugael zijne 3 ende laeste huisvrauwe binnen de stadt van Dygion in Bourgoine. Op synte maertens avont dag in de winter van 't voorleden jaer ende hij wiert genaemt Charles Maerten.

 

Op den 5 juny was mijn heere Walrave Belle met Michiel Paelding van wegen de stede gedeputeert naer Atrecht omme te helpen tracteren over de vrede tusschen den coningen van Vrancryke ende van Engelant met den hertogh Philips van Bourgoine als grave van Vlaendre die eyndelinge op den 10 december daernaer gesloten wiert.

 

Int jaer 1436 op den 13 july zijn de Iperlingen geleyt door mijnheere Jan de la Clyte capitein met een groot deel andere Vlamingen getrocken om Calis dat d'Engels was, te belegeren. Alwaer sij 125 mannen van de hunne op zeker bolwerk verliesende, den hertogh Philips met sijn leger ende het belegh hebben verlaten het welke oorsaecke was dat den hertoge en sijn leger mede moesten opbreke.

 

Daer naer sijn die van Calis met een groote machts int west quartier van Vlaendre gevallen alwaer zij eenen grooten roof deden, brandende oock Poperinge, Belle, Haesebrouck, Steenvoorde, Nieuwkerke, Wervyke en veele andere schoone plaetsen tot Ipre aen de poorte dat aldaer onder de inwoonders eene groote vreese veroorsaeckte.

 

Int jaer 1440 op den 20 july vielder in de stadt en daer ontrent eenen slagregen de welke bleef continueeren sonder op houden tot den 26 van de selve maendt waer door groote schaede schiede ende namentlyk aen de vruchten des aerde. Op den 30 oust wiert in de stadt gepubliciert dat men in Vlaenderen geene Engelschen laekenen en vermochte te coopen noch vercoopen.

 

Int jaer 1441 op den 22 mey arriveerde den hertogh Philips en graeve van Vlaendre in de stadt alwaer hij de ghemeente vermaende tot eenichheyt en getrauwichheyt. Hun voor oogen legghende het exempel van de rebelle Bruggelingen die een jaer te vooren waeren op gestaen ende gebracht hunne grave die 't ontvluchte te vangen ende dooden oock de rebelle Gentenaers die alsmede jegens hunne grave waeren opgestaen waer door het geheel lant van Vlaendre vol vianden, den eenen jeghens den anderen wiert.

 

En omme hier in te voorsien, soo ordonneerde den grave alhier aen de broederschappen ofte ghilden van St Sebastiaen ende Barbara dat sy souden hebben te verkiesen elck eenen oversten ofte hooftman, de welke gehouden soude wesen syne medebroeders te houden in vrede ende eenicheyt. Deselve des sondaghs en hoochdags te laeten oeffenen metten boghe ende busse, stellende hun noch twee ander broederschappen van synte Michiel ende synte Joris.

 

D'eerste doende hen exerceren metten sweerde en d'andere met de kruysboghe, de welke hij alle viere beghiftigde met eenige privilegie ten eynde sij hunne offende met dese wapene soude leeren en de selve souden gebruyken jegen hunne aenstaende vianden. In het selve jaer heeft graef Philips die van Leuven, Brussel ende Mechelen onder malkanderen versaet ter oorsaecke van eenighe verschillen tusschen elckanderen, raekende de graenen ende kooren vermidts als dan een kleynen dieren tijdt was. Om dus danighe oorsaecke moeste Philippus den goeden naer verscheyde plaetsen reysen in de jaere 1440, '41 en 42, door syne authoriteyt veele twisten aldaer dempende.

 

Int jaer 1442 wierdt Frederick van Oostenrijck Roemsch koninck verkozen ende naer dat hij tot Aken ghecroont was, is naer Oostenryck vertrocken door Bourgoignen alwaer hij van graef Philips met alle beleeftheyt 10 daghen ghefestiert heeft gheweest ende hem daer en boven vercierende met veele princelycke giften den welcken al sijn recht is afghegaen raeckende het keyserdom 't welcke hij hadde op Hollandt, Zeelandt, Vrieslandt en Brabant.

 

Op desen tijdt was een soo droogen somere dat het tusschen mey ende octobre maer vier reysen een weynich regende ende de wintere daer naer wast het oock een soo groote droogte ende het vroos soo sterck dat de vijvers van Zillebeke en Dickebusch vervrosen toten gronde soo dat de visschen in de selve vervrosen.

 

In desen tijden zijn groote beroerten in Vlaenderen gheweest ten opsichte van de nieuwen rechten die op de rogge ende andere graenen gestelt wierden principalijck tot Ghendt, zo desen oproer ende onderlinghe oorloghen waeren zoo groot dat er rondt Ghendt boven 8000 pachthoven, 300 dorpen en menighe heeren huysen verbrandt sijn geweest.

 

Den graeve Philips siende dat hij de wederspannighe Ghentenaers sonder gheweldt niet en konde temmen is met een groot legher te Gavere ghekomen 't welcke hij met gheweldt 100 Ghentenaers aen boomen op hanghen waerom de Ghentenaers met meer als 50.000 mannen teghen den graeve Philips te velde ghekomen zijne.

 

Ende naer een bloedigh ghevecht heeft Philips den Goeden met 60.000 mannen de victorie bekomen; zijn peerde in vier plaetsen ghewont wesende ende sijnen sone Carel den strijdtbaeren in de plancke van sijn voet seer ghequest. Daer wierden in desen slagh doodt gheslaghen ter plaetse over de 10 duysent Ghentenaers, 1600 ghevanghen ende van de selve 300 op die dagh op ghehanghen.

 

Philips hadde alleenelyck verlooren 700 mannen den welcken aensiende soo menighe dooden heeft door medelijden gheroepen: 'zijn dit mijne schaepen o heere mijnen Godt? Ick bedancke u dat ghij mij van de selve niet en hebt laeten overvallen.' Voorts hij heeft terstondt naer Ghent ghesonden ende hun den prys voorgheleydt.

 

De welcke oock korts daer naer ghemaect wierdt, daerom de Ghentenaers voor d'onlusten des oorloghs moesten gheven dry hondert duysent goude ridders, 50 duysent om de verbrande kercken te herbauwen, 25 wethouders alleenelyck met een wit lynen kleedt en 2000 borghers in vrauwe kleederen hebben met bloote hoofden en voeten aen Philips den Goeden op hunne blooten knien vergiffenisse ghebeden ende de selve verkreghen. Daer en boven hebben zij alle hun vendels moeten overgheven.

 

Int jaer 1443 op den 24 juny wesende St. Jansdagh begonde het te regenen dat continueerde tot Baemisse waer door het koorne en de andere vruchten meest bedorven die in Vlaenderen gesaeyt waere. Dat een groote dierte in dese stadt en andere plaetsen heeft veroorsaeckt.

 

Int jaer 1444 op den 3 mey vielder een soo grooten abondantie van sneeuw ende op den 10 mey soo groote haghelstenen dat men diergelyke niet en hadde gesien, soo dat se op straten deser stadt boven de vier voeten hooghe laghen.

 

Int jaer 1445 op den 9 september was op de halle der stadt den eersten dagh van de vergaderinghe der raedtsheren van den raedt van Vlaendre welken raedt den hertog Philips als grave van Vlaenderen getrocken hadde uyt Ghendt omme hunne rebellie ende ghestelt tot Cortryke van waer zijn vertrocken naer Dendermonde ende naer dien ter cause van de inlantsche oorloge quaemen sij in dese stadt van Ypre geordonneert te worden.

 

Op den 12 april van tjaer 1447 hebben de Carmers begonst een convent te bauwen neffens de kercke van Synt-Jans. Int jaer 1449 ten tijde van de peste waerende binnen Ypre eenighen valschen reeuwers die onder den schric van het volk te genesen middel soughten om hun te vergeven om welcke oorsaecke drie reeuwers t' Ypre zijn gexecuteerd geweest. Den eersten was genaemt meester Willem Matthys geseyt scheur-cappron van Dixsmude die twee maeghdekens nam te genesen maer gaf hun regael te drincken daer van dat zij stierven om welcke oorsaecke dat hij op den elfsten oust wiert gexecuteerd ende ter doodt ghebracht.

 

Den tweeden reeuwer was ghenaemt Heyne, gebooren van Hertenals ende nogh eene met hem die oock veele menschen vergeven hadden ende dese wierden gevoert op eenen waegen langhst de straeten ende wierden nackt ontkleedt van den gordel rieme opperwaers aldaer wierden sij aen de houcken van de stadt met gloyende ysergesteken op hun bloodt lichaem ende weder gekeert synde wierden sij onthooft voor het bezant.

 

Int jaer 1456 wiert binnen Ypre op de groot marckt het eerste perlorijn gestelt. Int jaer 1457 op den 27 september arriveerde in de stadt den dolphin van Vrancryke Louys den 11 ende sijne huisvrauywe margriete van Schotlandt de welcke om eenich misnoegen jegens hunne vaeder uit Vrancryke in Vlaendre waeren gevlucht bij den hertog Philips die met hun in de stadt komende als grave van Vlaendre de macht synewaers trock van te stellen ofte vernieuwen de voocht ende al de schepenen.

 

Daer te vooren de graven van Vlaendre maer de macht en hadden van te verkiezen vijf schepenen ende de gemeente achte, hij liet aen de magistraet alleenlick de macht van te verkiesen den voocht van de weesen en de andere raeden en collegien, ende de gemeente of raeden en collegien liet hij de macht van te verkiesen, griffiere en tresoriers met de gecommitteerde zes mannen ter tresorije en veele andere previllegien van eenige murmuratie onder henlieden.

 

Int jaer 1458 op den 8 february wiert van wegen den hertogh Philips van Bourgoine als graeve van Vlaendre de wet vernieuwt en ghestelt Joris Paelding, fillius Andries, Jan van Lichtervelde, Ollivier van Dixsmude, Rogier Bollaert, Joris Paelding, Lambrecht van Loo, Andries Paelding fillius Jans, Joris de Witte, Victor de Waele, Joris Faeghel, Fransois van de Poorte, Ollivier De Gender en Jan Seurcken.

 

Op den 12 september wiert op de marct der stadt gejusticieert Jan van Daele en Francs de Boos, reeuwers die diversche steenputte in de stadt besmedt hadden het welke de sieckte ende doodt aen diverschen personen veroorsaeckt hadde, volgende hunnen eygen bekentenisse.

 

Int jaer 1467 op den 27 juny wiert in de kercke van S. Maertens een seer schoonen dinst gedaen ter gedachtenisse van den hertogh Philips van Bourgoine als grave van Vlaendre die in de stadt van Brugge op den vijfde deser maent overleden was achterlatende een eenige soone Charles.

 

Int jaer 1469 op den 7 maerte arriveerde in de stadt den hertogh Charles van Bourgoine die aldaer seer costelick wiert ontfanghen als 30 grave van Vlaendre in de plaetse van wylent sijnen vader. Op den 10 maerte wesende dinsdagh quam den selve hertogh op de halle gaende in de camere van schepene alwaer hij hen voughde als hooft van de justicie beneffens den voocht en schepenen. Daer hij alsoo persoonelick drije dagen ter weke de justicie dede administreren ende hoorde alle partien soo de aerme als de ryke tot op den 28 april, daernaer als wanneer hij vertrock naer Brugghe.

 

Int jaer 1472 op den 2 septembre arriveerde in de stadt een groote menichte van Duytsche karren gelade met nieuwen rijnschen wijn die men kochte voor seven groote de stoop welcke abondantie van wijnen was veroorsaect door den schoonen zomere ende overvloedicheyt der vruchten sulx als in menschens gedenken niet gesien is geweest.

 

Int jaer 1476 heeft Mary gravinne van Vlaendren, dochter van den hertogh Carel binne Ypre inghestelt eene vrye feeste den tweede mandagh in den vasten die geduert ses daghen ende dat die de welcke gaen ende keeren naer de feeste niet en mogen gearresteert worden vijfthien daeghen voor de feeste ende vijfthien daeghen naer de feeste welcke feeste men noemt Katte feeste ter oorsaecke dat men altijdt ten tijden van dese feeste de katte gesmeten heeft.

 

Int jaer 1477 op den 29 january wiert in de kercke van Synte Maertens een schoone dienst gedaen ter gedachtenisse van den hertogh Charles die op derthienavont in den slag voor Nancy was overleden, achterlatende uit sijne tweede huisvrauwe Isabelle de Bourbon een eenighe dochter die traude 22 jaeren out wesende met Maximiliaen van Oostenryk.

 

Int selve jaer wasser eenen swaeren oproer binnen de stadt want de borghers vermoeyt sijnde van den gedeurighen overlast met de welcke sij van hunne wethouders beswaert wierden, hebben somighe van hunne bestierders ghevanghen ende met gramschap ter doodt gebracht soo dat onze hertoghinne gheen anderen middel gevonden en heeft om de gmoederen der borghers te versachten als hun toe te staen al het gonne dat sij vraeghden.

 

Op den 16 october dede den aertshertogh Maximiliaen van Oostenrijk sijne incomste met groote adeldom binnen de stadt alwaer hij seer eerlick ende costelick wiert gefesteert ende ontfangen als 32 grave van Vlaenderen ter cause van sijne nieuwe getraude huisvrauwe Marye eenich erfgenaem van wylen Charles den 2 graeve van Vlaendre. Maer weinighe daeghen daer naer wiert binnen Ypre een nauwkeurigh ondersouck gedaen op sommige mutmaeckers de welke voor de huldinge van den artshertogh een vrimde ende oproeringe voorstellinghe hadden aenghewent, want sij het gemeenen volckxken soo verre hadden gebrocht dat men bevreest was van eenen groote oproer ten tijde selfs dat Maximilianus in de stadt was.

 

Ten langhen laesten wierden gevangen ende overtught dese naervolghende te weten: Christiaen Graefschip ende Guillielmus de Mesmaecker als synde de besonderste opperhoofden van de oneenigheyt waerom sij 't saemen binnen de stadt Ypre wierden onthooft. Op dese selven tijt soo quaemen de Franschen naer Ypre ende komende tot St Eloys huyseken bleven daer wel vier uren lanck al het volck vangende ende doodt slaende tot aen de vesten der stadt.

 

Int jaer 1478, van deze jaere is binnen Ypre overleden den seer edelen ende weerdighen heere Pieter van Lansaeme ende jonckfrauwe Elisabeth Paulyn. Daer de begrave is in het gastuys op de marct door de welke gefondeert is geweest het onse live vrauwe godtshuys voor de siecken staende op de groote maerckt voor welckens zyelen dat men noch alle jaeren op den sondagh quinquajemis wesende vette sondagh is doende een jaergetijde.

 

Daar is men uytdeelende eenighe proven te weten wittebroode pekelen ende drooghen harynck aen geestelicke ende wereltlicke persoonen die daer met seer vremde naemen worden uytgeropen van de heere. Als deze proven uytgedeelt worden op den dagh dit jaer getijde, moeten alle de nonnen van dit godtshuys gekleedt sijn met eenen witten mantel ende als den priester die de misse celebreert is gekomen aen de offerande, soo isser eenen hier toe gestelt die overluydt is roepende 'dat is het lofweerdigh jaergetijde van joncker Pieter van Lansaeme ende jonckvrauwe Elisabeth Paulijns, komt offert mijne heeren in Gods naeme'.

 

Alsoo den oorlog van Vrankrycke daghelijckx vermeerderde jeghens Vlaendren en Arthois, soo hebben die van Brugghe op ghenomen ten dienste ten dienste van den prince 800 mannen in vollen harnassche te peerde ende die 't haeren koste onderhouden en trocken uyt dese stadt op den 20 april 1478.

 

De welcke alle gheteekente waeren met een witten gecroonde 'b' op een zwarte bende bezaeyt met geluwe St Andries cruysen, waer van capiteyn was mijn heere van Briane. Sij wierden gheconvijeert tot buyten de smedepoorte door den heere burghmeestere d'heere Martin Lem. Op den 21 april quam vrouw Maria binnen der stede van Brugghe in haer hof van Bourgoine vaste residentie houden alsoo zij groot gonck om daer te gheligghe.

 

Op den 24 april quam van Hollandt over Ghendt binnen Brugghe hertog Maximiliaen aen wie die van Ghendt zeer instantelick versocht hadden dat zijne huysvrauwe soude willen komen gheligghen tot Ghendt, maer gaf voor antwoorde dat d'heeren van het gulden vlies hadden gheresolveert dat sulckx soude geschieden tot Brugghe. Op den 20 en 21 mey sonden die van Brugghe noch volck boven het voorgaende ten dienste jeghens den coninck van Vranckryck waer over capiteyn was den heere van Gruythuyse.

 

Item op den 25 der selver maendt sondt onsen heer burghmeestere Martin Lem op zijn eyghen kosten een compagnie van 50 mannen onder eenen vromen capiteyn ten dienste van den prince naer onzen legher jeghens de Franschen.

 

Op den 21 juny wiert in de stadt geviert over de geboorte van Philips d'eerste soone van den ertshertoghe Maximiliaen en sijne huisvrauwe Marye, de welcke op den 22 deser binnen Brugghe was voortgebracht.

 

Int jaer 1479 wiert de wet gecontinueert ter cause van den troubelen van oorloge tusschen den haershertog ende Franschen die op den 7 oust te Blangys bij Teroane wierden geslaegen ende verlooren ontrent de 36 dust mannen soo dooden en veele gevangene.

 

Int jaer 1480 op den 5 january begonde het zeer straf te vriezen met groote abondantie van sneeuw, sulcx datter in smenschen gedencken niet gesien en is geweest dat gedeurde thien weken, waerdoor in de stadt een groote lijden en dierte onder de aermen menschen was. Op den 25 april wiert in de stadt gepubliciert den trevens voor een jaer tusschen den artshertog Maximilian van Oostenryck als grave van Vlaendre ende den coning Lowys den 11 van Vranckryke.

 

Op den 18 mey arriveerde in de stadt den ertshertog Maximiliaen die deselve seer dede verstercken ende ordonneerde te doen sluyten ende vervallen de Elverding, Dixmude, Steendam ende Antwerpoorte. Laetende alleenlyk open en ghebruykelick de Boezing, Tourhout, Meesen, Tempel en Booterpoorten, welcke poorte hunnen naemen hebben ghekregen naer de plaetsen waer naer men door de selve ginck. Uytgenomen de Tempelpoorte die de naeme heeft door de templiers die daer buyten hunnen woonste hadde en ten jaere 1284 gedestrueert wierde. De Boterpoorte alsoo ook genaemt te wesen door de menichte van goede boter die aldaer ontrent den jaere 1278 inquam. Andere seggen datser deze naeme voert van den capitein Willem Boterman die last hadde de selve te bevaeren en beschermen jeghens de vianden ende de Steendampoorte wesende alleenlick een voetpoorte heeft haeren naeme door den steenen Dam die daer beneffens staet.

 

Int jaer 1481 op den 28 april alsoo den trevens van een jaer geexpieert was jegens Vrancryke, soo wiert in de stadt gepubliciert dat men alle de krijgslieden die men vanghen sonder eenige genaede ofte rantsoen ophangen het welcke wiert geobserveert dat een vreede oorloge veroorsaeckte tusschen elcanderen.

 

Op den 16 octobere wierden in de stadt seer blijdelick geviert met groote vreugdeteekenen over de doodt van Mahomet de tweede Turksche keysere, out bij de 50 jaren ende naer hij 31 jaerens geregiert hadde, binnen welken tijt hij de cristenen hadde afgewonnen 2 keyseryken, 12 coningryke, 20 schoone landschappen, 200 steden en menschen sonder getal verslagen en gevangen.

 

Int jaer 1482 op den 3 april wiert in S. Maertens kercke seer costelicke uitvaert gedaen over de doodt van mevrauwe Mary, gravinne van Vlaendre en huisvrauwe van Maximiliaen die binnen Brugghe den 27 maerte van dit jaer was overleden door eenen val van haer peert, achterlaetende eenen soone Philips, een dochter Margriete en een soone die jong stierf.

 

Int jaer 1483 op den 19 april wiert in de stadt gepubliciert den vrede die tot Atrecht gesloten was tusschen Maximiliaen en den coning van Vrancryke, behoudent de ondertrouwe van des conings soone Charles Dauphin van Vrancryke, out 13 jaere met de dochter van den ertshertog Margriete, out ontrent 4 jaerens en zuster van den jongen grave van Vlaendre.

 

Op den 17 oust was het in de stadt een seer ontijdigh weder van donder, blixem, regen ende opvloet der wateren, tempeest en stormwinden, dat met naulix de zomere met den wintere conde verscheyde. Waer door de vruchten niet en quamen tot hunnen behoorlicke rijpicheyt het welcke onder de graenen een groote dierte veroorsaeckte ende het gelt rees soo hooge dat eenen gulden van 20 stuvers dede 3 guldens ofte 60 stuyvers ende ander specien naar advenante. Soo datter een groote noodt ende gebreck onder de aerme menschen was.

 

Int jaer 1484 op den 30 april soo vertrocken uit de stadt diversche rijke cooplieden naer Antwerpen wonen uit vreese van de aenstaende oorloge tusschen den ertshertogh Maximiliaen ende Vlaminge ter oorsaecke zij hem niet en wilden verkennen als voocht en regierder van den jonge grave Philips sijne soone. Danof de Hollanders hem gekoozen hadde ende Vlamingen hadden gekoozen vier van zijne naeste vrienden als vooghden en regierders, te weten den bisschop van Luyck, mijnheere Wolfaert van Borsele, heere Philips van Bourgoine en heer Philips van Cleve. Int jaer 1486 op den 18 maerte geschiede op de middag eene vervaerlick eclips der sonne gedeurende ontrent de drue uren sulx dat men in de stadt door de groote duysterheyt hun moeste behelpen met het licht der keersen.

 

Int jaer 1487 op den 2 maerte was de wet vernieuwt van wegen den hertogh Philips den eerste van Oostenryck out bij de negen jaeren onsen nateurlicken heere ende 32 grave van Vlaendre. Daertoe geordonneert bij de dekens ende wethouders van beyde bancken der stede van Gendt uit krachtige fondamenten getrocken uyt eenige privilegien gegeven bij wijlent den coning van Vrancryke, tot onderhout van de justicieren ende gemeente welvaert van de lande van Vlaendre, als souvereinde heere ende als nu te wetene van den jegenwoordighe coning Charles den 8, bij sijne opene letteren gesegelt met sijne segele ende geteeken met sijn hant ter caus van de sourverainheyt.

 

Ende de wethouders waeren de volghende tot datter breeder in voorsien sijnde wesen ende hunnen eedt hieldt in de stede niet jegenstaende diversche comissien komende ter contrarien jegens het gonne dat voorseyt is tot den 8 februari 1488 heere Wolfaert van Lichtervelde, heer Jan Gillion, Jacob van Hollebeke, Walrave van Preserques ende Ollivier Bolle.

 

Int jaer 1488 op den 2 july wasser inde stadt een groote vlucht der buytelieden uit vreese van het krijgsvolk des keysers Frederijk den 3 die met een groote macht in Vlaendre was gekomen tot verlossinge van sijnen soone den ertshertoge Maximiliaen rooms coning die de Bruggelingen sijdert den tweede february hadden gevangen gehouden, welk krijgsvolk het lant van Vlaendre uittermaten seer berooft, verbrant en gedestrueert hebbe.

 

Op den 25 september trock Colaert van Halewijn met Jan van Lichtervelde als gedeputeerde van weghen de stede naer den keyser die met sijn legher voor Gent lagh ten eynde van aldaer mette andere heere des landts van Vlaenderen te tracteeren over de verlossing van sijne gevangen zoone dewelke naer ontrent de negen maenden gevangs eyndelinge wiert verlost.

 

Int jaer 1489 op den 17 maerte begonde in de stadt te ontsteken de besmettelycke ziekte die 18 maenden gedeurde binnen welke tijdt sy soo aennam datter van de selve boven de 10 dust menschen storven.

 

Op den 2 april alsoo de Fransoisen volgens den vrede van Atrecht ten jaere 1483 gesloten tot als noch gene satisfactie en hadde genooten aengaende het beloofde houwelijk tusschen hunne jegenwoordighen coning Charles den 8 met mevrauwe Margriete, suster van den grave Philippe van Vlaendre, soo hebben sij naer diversche versoucken andermael den oorloge aen de Vlaeminghe gedeclareert waernaer in de stede een groote vlucht ende murmuratie onder de gemeente was.

 

Op den 22 december wiert in de stadt het ghelt afgeropen ende tot een minderen prijs gestelt soo dat een goude gulde die dry en sestigh stuyvers dede wiert gestelt op tweeenveertig stuvers ende voorts alle de andere goude en silvere penningen naer advenante waerom een groote roere was ende veele cooplieden wierden door bedorven. Daer naer volgde een seer dieren tijd soo dat men in de stadt een rasiere terwe moeste coopen 60 stuvers en 1 ey eenen alven stuver, een pont boter 6 stuvers en een pont kaes 2 stuyvers, het koeyen vlees 2 stuvers, het schapen vleesch 3 stuvers met dander leeftochte naer advenante.

 

Int jaer 1490 op den 24 mey wierdt in de stadt den vrede met Vrancryke gepubliciert door het overleveren van mevrauwe Margriete die met den coning traude volgens de vrede tot Atrecht gesloten waerdoor de gemeenten seer verblijt ende te vreden waeren.

 

Int jaer 1492 op den 2 december arriveerde in de stadt den ertshertog Maximiliaen alwaer hij sijnen afscheyt nam omme te vertrecken naer Bourgoinen die hij daer naer van den coning van Vrancryke conquesteerde met ercommandatie aen de heeren ende gemeente van te willen aennemen sijnen eenigen soone den grave Philips als hunnen heere en graeve van Vlaenderen.

 

Int jaer 1493 op den 19 april wiert in de stadt gepubliceert den vrede die tot Atrecht gesloten was tusschen den ertshertogh Maximiliaen en den coning van Vrancryke behouden de ondertrauwe van des conings soone Charles Dauphin van Vrancryke. Op den 25 april arriveerde in de stadt den ertshertog Philips die aldaer seer eerlijk ende costelijk wiert getractert ende ontfangen als den 32 grave van Vlaendre van waer hij drye dagen daer naer vertrock naar Brugge.

 

Op den 4 mey sijn in de stadt komen woonen ofte inghestelt de swarte susters alsoo genoemt geweest door hunne swarte cleederen die sij dragen. Sij sijn van de ordre van S. Augustinus en sijn gehouden hunne cost te winnen met zieken te dienen. Sij moghen oock somtijden aelmoesse vraghen, sij staen onder de gehoorsaemheyt van een overste die sij moeder noemen en hebben oock een geestelijke vader die gemeenlick een canoninck van S. Maertens is.

 

Op den 7 juny arriveerde in de stadt 18 booten ofte gedekte schepen geladen met Frans zout, komende uyt Zeelant, het welke wiert verkocht voor ses stuvers de sack ende dit waerden de eerste gedecke schepen die in de stadt gesien waeren want men eertijds de reviere de Yprelet maer en hadde bevaren met koggen ende open scheepkens.

 

Op den 30 october arrivierde eerstmaels in de stadt drie schepen met gesouten sal en harinck en labordaen geladen uyt Hollant want daer te vooren en plach men geenen visch te zouten. Maer deselve wierden verkocht versch ofte gedroogh gelijk den stockvisch.

 

Int jaer 1494 op den 30 april wiert Collaert van Haelewijn den 58 hoogbailliu der stadt gestelt. Op den 10 november wasser in de stadt soo groot tempeest van wynt en watere ende des avonts ontrent de 11 uren van donder en blixem dat in de stadt soo groote schade geschiede dat jammer om hooren en sijne was.

 

Int jaer 1496 op den 12 november wiert in de stadt heerlijck geviert over het houwelik van den hertogh Philips van Bourgoine als grave van Vlaendre met mevrauwe Joanna van Arragon eenighe dochter van Ferdinand coning van Spaigne de welke met een vloote van 135 groote schepen en boven de 24 duyst Spaignaerden in Zeelant over een maent was aengekomen ende daer naer binnen de stadt van Liere getraut.

 

Int jaer 1498 op den 21 oust wiert andermael de vrede gepubliciert die den 2 dezen tot Paris gesloten was tusschen de Vlamingen ende de Fransoisen waer bij mevrouw Margriete ten tweede houwelicke wiert gegeven aen Philibert de tweede, hertogh van Savoyen.

 

Int jaer 1499 op den 8 february was de wet vernieuwt en gestelt Joost Lansam, Jacob De Brouckere, Pieter de Lange, Pieter van Nieuwenhuis, Joos van Dixsmude, Robert de Schildere, Ollivier Lamoot, Michiel Hamaere, Joris Cappeleer, Cornelis Derdebout, Mahieu de Wilde, Willem van Tayegem, Michiel de Corte de Jonge en Paulus Swarts.

 

Op den 17 mey quam binnen Ypre mijn heere De Cordes met twyntig duysent mannen, soo te voet als te peerde met veele artillerieen ende van Ipre vertrock hij naer Ostende.'

 

Tot zover het relaas en de kronieken van Gerard de Feu. Het magische jaar 1500 komt in zicht. De komst van 20.000 soldaten onder leiding van hun aanvoerder De Cordes toont de Ieperlingen dat er nieuwe tijden in het verschiet liggen. Jaren van grote veranderingen, herrie, vernieling en ellende. Ik kom er in een van mijn volgende episodes van mijn 'Kronieken van de Westhoek' zeker op terug.