P1199100

Het jaar 3: Beginnende van de geboorte van ons heeren Jesu Christi, tot ontrent het Jaer 1200. In het JAER EEN, is geboren in Bethlehem Juda, uijt de alderheyligste maget, Jesus Christus, niet alleen tot saligheyt van onse borgers ende inwoonders van Ipre, maer ook voor geheel het menschelijck geslachte.

 

ANNO 3 heeft dien grooten reuse (zie de eerste Ijpersche Cronycke), die ten jaere 3998 borger van Ypre was aengestelt, alle de heeren van de Wet afgestelt, suspect zijnde van met uytheemsche vijanden heymelijck verraet betracht te hebben. Hunne huysen wierden door het gemeente geplundert, de heeren die wierden doodtgesmeten, hunne vrouwen, (die met vele waeren, want sommige hadden er 4, ander 7, en soo voorts) wierden nackt op een ezel gebonden, ende op alle hoecken van de straete gegeesselt zijnde alsdan uytgebannen. Naer dese justitie, heeft den borgmeester twalf nieuwe heeren, in de Wet aengestelt, te weten Orgetor, Salonistus, Diviacus, Sursax, Galba, Domardus, Paubron, Heyman, Gandanus, Parianus, Boxxonis, ende Lelionox, om de gemeente wel te regieren.

 

ANNO 5 heeft dien grooten reuse, of borgmeester voorseydt, op sijnen geboorte dag, wesende den Eersten Mey, aen de jonkheydt van Ypre, soo wel jonge dochters als jongmans, geordonneert dat sij den geheelen dag souden dansen bij toeren, rondtom den pijlaer, daer de koper katte op stondt. Op de trappen van den pijlaer wierden alle soorten van spijse, ende drank gestelt, om de dansers te eten, ende alle soorten van speellieden om hun te diverteren. Men meent dat hier uyt de costuyme gekomen is, dat nu de jonkheyt rondtom den Meyboom danst, op den eersten van mey.

 

ANNO 9 wierden bij order van den konink van Belgis, binnen Ypre de principaelste straeten met steenen beleyd, alleenelijck in het midden, om aldus beter te konnen gaen, ten tijde van quaedt weder.

 

ANNO 14 wiert de riviere het Yperken, verdiept ende verbreedt, om de riviere bequaem te maeken om met schepen daer op te konnen vaeren, tot gerief van de inwoonders, te weten platte schepen, die men koggen noemt.

 

ANNO 20 wiert binnen Ypre een grooten thoren gebauwt tusschen de twee waterloopen van de riviere 't Yperken. Dese thoren diende voor eene hooge schoole, alwaer de priesters der afgoden, die Drudes genoemt wierden, de jonkheydt leerden, dat de ziele van den mensch niet en sterft, maer dat sij verhuyst van het ene lichaem in het ander, ook den loop der sterren ende planeten, ende de macht van alle onsterffelijcke goden.

 

ANNO 33 snoens ten twalf uren, zijnde eenen schoonen klaeren dag, isser onvoorsiens een schroomelijcke duysternisse opgestaen, soo dat de inwoonders van Ypre, schrick en vreese, de doodt op het aensicht droegen. Niet anders meynende of de weirelt soude vergaen, welke schrickelijcke duysternisse gedeurt heeft tot ten 3 uren, zijnde op den selfsten tijdt, dat Christus onsen saligmacker, binnen Jerusalem, op den berg van Calvarien, aen den galgeboom des kruys, de doodt is gestorven, om geheel het menschelijcke geslachte te verlossen uyt de klauwen van Satan.

 

ANNO 38 heeft het geweldig gedondert ende geblixemt vervoegt met een groote aerdebevinge, die wel twee uren gedeurde. Door dees aerdebevinge is den grooten tempel van den afgodt Apollo, ganselijck ingestort, terwijl daer veel volk was, in de afgodts dienst waer onder boven de twee hondert menschen sijn verplet.

 

ANNO 42 was binnen Ypre eenen smit met naeme Gaulon die eene van sijn huysvrouwen met naeme Victillia zijnde in een groote gramschap tegen haer, met sijnen smit hamer doodtsloeg, ende haer lichaem in sijne smisse verbrandt. Zijn andere twee vrouwen, hier over verschrickt zijnde, zijn beyde met hunne kinderen weg geloopen buyten de stadt, ende aldaer in een huyseken alleen gaen woonen, ende naer dat den smit Gaulon lange naer hun gesocht hadde, heeft ten eynde hun gevonden, ende met gewelt gedwongen naar huys te keeren. Maer den volgenden nacht, twijlen dat Gaulon sliep, hebben dese twee vrouwen onder malkander geraemt hebbende, hem dan den hals afgesneden, ende van gelijcke sijn lichaem in de smisse verbrandt.

 

ANNO 47 hebben de schaepherders, die ontrent de stad Ypre woonden van den borgmeester consent ende plaetse verkregen, ontrent de poorte van Mercurius, om te mogen eenen tempel bauwen, ter eeren van den godt Pan, den godt der herders. Den tempel opgebauwt sijnde, zijn alle de herders, met hunne nabeurige medegesellen, processie wijs, naer den tempel gekomen met alle soorten van herders gespil, als moesels, fleuten, en andere instrumenten. Sij waeren met ontrent de 300 tsaemen, alwaer sij in den tempel gekomen zijnde eenig uren, voor den afgodt hebben gespeelt ende gedanst.

 

ANNO 49 heeft den Senaet van Roomen, diversche gijsen ofte bespieders uytgesonden, om te ondernemen de sterkten ende gelegentheden deser landen. Onder dese is binnen Ipre gekomen eene romeynsche edel dochter, met naeme Tullia Aurora, gekleedt als een manspersoon. Dese seer wijs, want zij konde latijn, grieckx, ende hebreeuws spreken, en schrijven, daer bij seer doortrapt, sij heeft haer binnen Ipre, aen eenen edelman, die in de Wet sat, verheurt voor stalknecht. Dus met haer meester dickwils uijtrijdende, soo in de groote stadt Belgis, in fanum Mercurius (= Gent) en in fanum Martis (=Fanmar bij Valenciennes) als te Terouanen en elders, heeft alles pertinentelijck opgeschreven.

 

Dit een tijdt gedeurt hebbende kreeg haer meester suspitie, dat sij daer sij met hem gink, alles opschreef, heeft op een tijdt twijl sij bezig was in den stal, op haer kamer alle haer pampieren genomen, die ondersocht, ende bevonden het verraet, en twijl hij dien dag naer den raedt moeste gaen, heeft hij de geschriften mede genomen, om die aen de Wet te toonen. Ondertusschen sij op haer camer gaende, en siende haer pampieren weg, krijgt achterdunken, dat sij betrapt was. Wat doet sij, sij neemt uyt de kasse van de dienstmaerte, haer beste kleederen, loopt heymelijck uyt den huyse, kleedt haer uit verborgen, als een vrouwspersoon gelijck sij was, en gaet haer verheuren bij een edel weduwe, voor dienstmaerte.

 

Ondertusschen de Wet, haer pampieren ondersocht hebbende, bevinden dat mijn heeres stalknecht, moeste een spion sijn. Dus sij senden volk om hem te vangen, maer hem niet vindende, ordonneren alle de stadtspoorten te sluyten, doen over al ondersoek, dog alles te vergeefs. Naer dat de poorten drij dagen hadden toe geweest, stellen een grooten prijs voor die haer kan aenbrengen. Korts daer naer wort sij van iemand erkendt, dat hij als dienstmaegdt bij een edel weduwe diende, sij dit vernemende, loopt uyt den huijse, verkleedt haer weder als een manspersoon, gaet bij een Capiteyn van de Belgische ruyters, die binnen Ypre in garnisoen lagen en wort aengenomen voor ruyter.

 

Daer onder sijnde door haer groot talent van spreken, wort seer bemint, soo verre dat de dochter van haeren Capiteyn, op dien ruyter verlieft wort, versoekt van haeren vader, hem te hebben voor haeren man. Den Capiteyn die praemt dese sijnen ruyter, met sijn dochter te trouwen. Hij aenveert het stuck, trouwt met haer, maer op den dag van de bruyloft, doet sijn bruydt sitten van achter op sijn peert, geveynsende een toerken te wandelen, sij rijdt met haer buyten de stadt, en voorts naer Roomen, alwaer sij alles vertelt.

 

De bruydt wordt uitgelachten, beschimpt en bespot, en ten eijnde weg gejaegt uyt Roomen, die naer lange reysen is binnen Ypre gekeert bij den Capiteyn haeren vader, ende vertelt dat dien ruyter een jonge Roomsche dochter was, ende den spion, waer naer gesocht was.

 

ANNO 50 quam in dese landen de tijding, dat Julius Caesar, keyser van Roomen, met een machtig leger, afquam om dese landen onder de subjectie der Romeynen te brengen, waerom alle de omliggende steden, met den konink van Belgis te gaere spannende, versaemden een groot leger, om Julius Caesar te wederstaen. De stadt van Ypre leverde een groot deel gewaepende ruyters, die sig vervoegden onder een veldtoversten, van de Westvlamingen genaemt heer Comius heere van Artoys, die het leger van Caesar groote schade hebben gedaen.

 

ANNO 50 wiert de groote ende machtige stadt van Belgis ( Bavay) van de Romeynen belegert, maer voor d'aenkomste van Julius Caesars leger, wiert uyt Belgis gesonden het getal van 16000 vrouwen ende kinderen, die alhier binnen Ypre en elders sijn blijven woonen en getrouwt. Op het laeste van het beleg van Belgis, was aldaer soo grooten hongers noodt, dat de vrouwen hunne kinders opaten; daerom wierden voor de derde mael uyt Belgis gesonden 8000 vrouwen, ende wel soo vele kinders, met een deel krijgsvolk om hun te bewaeren, onder het beleydt van den oudsten sone van den konink Andromadas, met naeme Flandebertus of Flambertus, die daer naer geworden is, gouverneur van dese landen, dat is van de Leye, tot de zee, ende alle dese landen die te vooren genoemt wierden Morinen, soo hier boven geseydt is, sijn door desen Flandebertus Vlaender genoemt geweest en alsoo gebleven.

 

ANNO 50 naer dat Julius Caesar de groote ende machtige stadt Belgis hadde gewonnen en ingenomen, heeft hij de selve teenemael verbrandt, ende tot den gronde toe vernielt. Daer naer heeft hij alle de ander steden gewonnen, ende komende naer Ypre, hebben sij de stadt aen Julius Caesar met accoort overgegeven. Als Julius Caesar alle de omliggende steden hadde gewonnen, heeft hij voor gouverneur van Vlaender gestelt Lelius Aurumeulous Costa.

 

ANNO 51 heeft de stadt van Ypre, met alle de omliggende steden, tegen Julius Caesar gerebelleert, onder het beleyd van den heere Comius, heere van Atrecht. Met al het volk dat waepen konde dragen, de Roomsche soldaeten die alhier in garnisoen laegen, wierden verjaegt of dood gesmeten. Maer daer naer tegen Julius Caesar den slag verliesende, hebben sig weder moeten overgeven, ende van Julius in genaede ontfangen geweest, behoudens dat sij moesten Ostagiers geven.

 

ANNO 51 eer dat Julius Caesar naer Roomen vertrock, alwaer hij in het Capitolium is vermoort geweest, heeft hij binnen Ypre ende in d'omliggende steden, een leger krijgsvolk gelaeten, tot versekeringe tegen alle rebellie.

 

ANNO 52 naer het wegreysen van Julius Caesar, rees hier binnen Ypre, ende door geheel het landt, soo een groote pestilentie, dat bijnaer al stirf datter in 't landt was, soo dat geheel Vlaenderen, geworden is, een woonplaetse van wilde beesten ende serpenten, waerom daer naer, den keyser Octavius geboodt, dat men elk een vrijheydt soude geven, sonder tollen of lasten te betaelen aen alle volckeren die komen wilden, om het landt te bewoonen, te bauwen ende te ackeren, waer door dese landen wederom begonden erstelt te worden!

 

ANNO 56 heeft de stadt van Ypre met alle de omliggende steden wederom tegen de Romeynen gerebelleert, om den grooten tribuyt, tollen ende lasten, die de Romeynen opstelden, waerom den keyser van Roomen ordonneerde, dat men alle de ostagiers souden om hals brengen. Maer Godefridus Brabon, alsdan gouverneur van Vlaender, om dat hij een neve daer onder hadde, met naeme Carausius ondergouverneur van Vlaender, die met de rebellerende steden sig vervoegde, heeft geweygert sulkx te doen, maer sig vervoegt hebbende met al het volk van het landt, hebben in alle steden, alle de Romeynsche soldaeten doodt geslegen.

 

ANNO 57 wiert dien vreeden ende onmenschelijcken tyran Nero, naer den dood van Claudius, keyser van Roomen, die verstaen hadde de rebellie van Vlaender tegen de Romeynen, heeft gesonden twee Capiteynen Annolinus en Piso, met een machtig groot leger, die alle de rebellerende steden hebben gedestrueert.

 

Het volk van Vlaender, verstaen hebbende, de aenkomste van de Romeynen, afgesonden door dien welbekenden Nero schroomelijcken tyran, zijnder duysende familien, met vrouw ende kinderen in vremde landen gevlucht.

 

De romeynen binnen Ypre komende, hebben doodt gesmeten al dat sij levende vonden, groot ende kleen, de tempels, kasteelen, ende huysen in brande gesteken, de poorten en vestens ommegeworpen, ende de gansche stadt van Ypre gedestrueert tot den gronde toe, soo datter niet anders overgebleven en is, als eenen puynhoop van steenen, nergens toe anders beqaem als tot het geschreeuw van krayen en raeven, en een wooninge van wolven en serpenten.

 

Aldus is den eersten luyster van de stadt Ypre teenemael vergaen, naer dat de stadt gestaen hadde sedert haer eerste beginsel ofte fondatie den tijdt van 2061 jaeren. Ten tijde van Lelius Pertinax keyser van Roomen, wiert uyt Roomen naer dese landen gesonden eenen Capiteyn, die al de vluchtelingen dede inroepen, ende hun alle misdaeden vergaf, met een vrijdom van alle schattinge, waer door het platte landt allengskens begonde bewoont te worden, ende sommige vervallen huysen erstelt wierden.

 

ANNO 280 is hier in Vlaender gekomen een weerdigen man, genaemt Piatus, die in Westvlaender het Christen gelove gepredickt heeft. Hij wiert dood geslagen niet verre van Doornick, maer de inwoonders ontrent het geruineert Ypre hebben eerst het Christen gelove ontfangen door de predicatie van den h. Fustianus ende Victoricus, de welke daer naer nog sijn gemarteliseert geworden. Sij quaemen hier van Roomen met St Quintin, Lucianus, ende Piatus, met nog ander godtvruchtige mannen, maer naer de dood van dese martelaeren, soo hadde dese landen niemand die in het gelove onderhielt, soo dat onse voorouders wederom vervallen sijn in afgoderie.

 

ANNO 288 ten tijde van den keyser Constantinus wierden dese landen geregeert door Artsardus, den sone van Warnestus.

 

ANNO 378 heeft hier in Vlaender komen prediken, den heyligen Servasius bisschop van Tongeren.

 

ANNO 416 heeft Elodius koning van Vranckrijck, met een machtig leger, naer Vlaender gekomen ende alle dese landen uyt de handen der Roomeynen genomen, ende aldus sijn dese landen eerst gekomen onder de subjectie van de koningen van Vranckerijck.

 

ANNO 478 geschiede de tweede stichtinge ofte fondatie van onse stadt Ypre, door Childerijck heydenschen konink van Vranckrijck, wiens sone Clodovius, den eerste christen konink van Vranckrijck is geweest. Dese stichtinge is geweest een Casteel op loodt ende huyden gebauwt, om den waterachtigen grondt, op de selve plaetse daer nu het huys in de Corte meersch staet, genaemt de Drij Torren, staende rondtom in jepen boomen, dichte aen de riviere het Yperken, naer den westkant. Aldus is de stadt van Ypre wederom begonst erbauwt te worden, naer datse, als een verlaeten woestijne gestaen hadde, sedert haer destructie, den tijd van 421 jaeren.

 

ANNO 482 soo wierter binnen Ypre door de predicatie van den h. Christolus of Grisolus italiaen van geboorte, (die alhier binnen Ypre, den aldereersten het Roomsch gelove quam prediken naer haer tweede stichtinge) vele volk bekeert, godt zij gedankt in der eeuwigheydt, die uijt eene groote ende onverdiende jonste belieft heeft, onse verblinde voor ouders, te begiftigen ende te bestralen met het licht van het alleen saligmaekende geloove, ende hun te trecken van den dienst der valsche goden, tot de waarheyd van sijn H. Evangelie, door de predicatie van sijnen getrouwen dienaer den h. Chrisolus, een waeren apostel van Ypre.

 

Desen h. Grysolius alhier veel menschen bekeert hebbende, heeft ontrent het boven geseyt casteel, een capelleken doen bouwen tot den goddelijken dienst. Dese capelle wiert genaemt Ons Lieve Vrouwe Capelle en dat was de eersten christen kerke, die binnen Ypre is gebauwt geweest. Men meynt dat het gestaen heeft, daer nu St. Maertens kerke staet. Ook wierden eenige huysekens daer neffens gebauwt, alwaer eenige menschen hun onderhielden. Desen Chrisolus wiert daer naer van de afgodisten tot Comen op de Leye gemarteliseert alwaer hij nu tegenwoordig geviert wort den 7 februari.

 

ANNO 484 heeft den h. Eleutherius bisschop van Doornick van gelijcke hier over al het Christus gelove gepredickt.

 

ANNO 558 ten tijde van Clotarius koning van Vrankerijck is Ypre geworden een burg ofte dorp.

 

ANNO 605 arriveerde binnen Ypre Lideryck de Buck, sone van Saluwaert ende Ermegarde, komende gevlucht uyt Engeland met Gratiana de dochter van den konink van Engeland, die hij aldaer hadde bevrucht gemaekt. Hij quam alhier soeken naer een eremijt, die hem, van als hij geboren was, 7 jaeren hadde gequeeckt. Hij gink door raedt van den eremijt naar het Casteel van Lile-le-Buck, dat nu Rijssel wort genoemt, alwaer sijne moeder als gevangen was door eenen grooten reuse ende tyran, genaemt Finardus. Liederyck sloeg den reus doodt, verloste sijnde moeder, mackte sig meester van het Casteel, waer het volk van Vlaender seer blijde waeren, om dat sij van dien vreeden reuse nu waeren verlost. Sij maeckte Liederyck den eersten foresteert ende prince van tlandt en wildernisse sonder genaem, soo Vlaender alsdan den naeme kreeg, daer wiert binnen Ypre en elders groote vreugdeteekens gemaekt.

 

ANNO 608 waeren binnen Ypre nog inwoonders die de valsche goden, als Jupiter, Mars, Venus, Pluto etc., nog aenbaeden, ende nog niet door hertneckighen bekeert en waeren.

 

ANNO 618 heeft Clotavius konink van Vranckerijck, den boven geseijden Lideryck, als eersten forester aengenomen ende geconfirmeert.

 

ANNO 626 heeft binnen Ypre komen prediken, een geleert man, genaemt Domlinus geboortig van Thorrout.

 

ANNO 635 quam binnen Ypre, het Christen gelove prediken, den h. Eligius ofte Eloy, die bisschop was van Nojon. Hij heeft vele miraekels gedaen, ende wort genoemt den apostel van Vlaender. Op sijnen feestdag wort binnen Ypre in St Pieters kerk alle jaere tegenwoordig een solemnelen dienst gedaen, door het magistraet tegenwoordig is om godt te bedancken voor het ontfangen weldaet.

 

ANNO 668 heeft den bisschop van Terrouanen binnen Ypre en elders vele volk bekeert, die wederom in afgoderie waeren gevallen.

 

ANNO 691 heeft den h. Willebrordus binnen Yper ende allomme, het Christen gelove gepredickt, in Nederlandt gesonden door den prins Gregorius den 2 ontrent het jaer 719.

 

ANNO 693 quaemen wederom in Vlaenderen de vreede ende bloedtgierige Hunnen ende Vandaelen, die geheel Vlaenderen hebben verwoest, gedestrueert, door moorden en branden, dat het landt is geworden desolaet, vol armoede ende miserie, soo dat Vlaenderen ontrent de hondert jaeren heeft verwoest gelegen. Antonius fs Lideryck de Buck forestier, wiert ook om hals gebracht met alle sijne kinders en broeders.

 

ANNO 696 dede Lideryck van Haerlebeke 3de forestier van Vlaender uyt Saxen ende van over den Rhijn, uijt Duydtsland vele volk komen, in Vlaenderen gevende hun soo vele landt als sij behoefden, ofte conden onderhouden. Dese vremdelingen fondeerden onse Vlaemsche spracke, waer uyt voortgekomen is, dat wij nederduydts spreken, ende sij hoogduydts, want de hoogduytsche onse taele beter verstaen als wij de haere, overmits dat onse uyt hunlieden taele haeren origineelen oorspronck heeft.

 

ANNO 779 waeren tot Boesinge tot Elverdinge ende tot Langemarck ontrent Ypre verscheyde groote roovers ende moordenaers, die aldaer in Casteelen en thorens sig versterckten, ende alle voorbij gaende passanten beroofden ende vermoorden.

 

ANNO 786 quam binnen Ypre, ende door geheel Vlaenderen Carolus Martel konink van Vrankerijck, om alhier alle de roovers ende moordenaers, die over al woonden te dooden ende te destrueren.

 

ANNO 796 heeft Liederijck grave van Haerlebeke, geheel Vlaender, vervolgens ook in en ontrent Ipre gesuyvert van alle roovers ende moordenaers. De principaelste van dese waeren, Mijlon van Lauwe, Jacques van Lauwe, en van Steenvoorde, le Hardy met sijne drij bastaerden, item Hugo van Langemarck, Laudon van Elverdinge, Testaert tot Boesinge als oock eenen sekeren Bouckaert, ende Landriet. Alle dese waeren machtige groote heeren, ende horribele moordenaers, en waeren 't saemen soo machtig, datse Lideryck niet ende konde overwinnen, want sij woonden elk op stercke Casteelen, en thorens, ja sij hadden den bisschop van Parijs vermoort, die Carolus Magnus konink van Vrankrijck gesonden hadde om te sien of de Vlaemingen (die nog niet geheel bekeert en waeren) den sondag vierden, ende de zeden der Christenen onderhielden.

 

Den konink verstaende uyt den mond van Lideryck, die hij tot Parijs ontboden hadde, hoe desen doodtslag geschiet was, heeft aen Liederyck volle authoriteyd en macht gegeven, om die roovers en moordenaers met alle neerstigheyd te vangen ende te vernietigen, hem daertoe gevende een groote bende krijgsvolk, met bevel, dat sij souden de moortkuylen ende fortressen van dese grouwelijcke ende ongenadige menschen ruineren en te niet macken. Lideryck heeft dit neerstelijck volbrocht, ende alle de hoofdmannen en Capiteynen van dese roovers gerecht, bespringende hunne roofhuysen en Casteelen alles brekende en raserende, waer door een groote ruste binnen Ijper en door geheel Vlaender is gekomen.

 

ANNO 805 heeft Carolus Magnus konink van Vrankrijck, naer Ypre gesonden, twee commissionarissen, te weten Hesmardus ende Amizza, om de gemeente van Ypre die sonder wethouders waren te bevrijden. Dese commissaer heeren, hebben aengestelt voor d'eerste wethouders, dese drij personen, te weten Gaudebant, Heurbert ende Waltrijck.

 

ANNO 820 zijn door de groote slagregens, alle de graenen op het veldt gevort, waer door een groot dier leven is opgestaen, ende daer naer een droeve sieckte, door geheel Vlaenderen, die bij duysende menschen wierden in d'aerde geruckt.

 

ANNO 859 dede Audacer ofte Audrack vijfden forestier van Vlaender aen den konink van Vrankrijck Carolus de Caluwe, sijn omagie ende desen Audacer consenteerde in Vlaenderen, dat alle persoonen die wilden komen de bosschen vellen ende dat landt bezaeyen, dat dit landt die hij gebruycken soude, sal blijven voor zijn erfgoet, voor hem, ende sijne naekomelingen, waer door vele goede lieden naer Vlaender quamen woonen, die seer rijcke wierden, waer door vele landt ontrent Ypre en elders tot groote vruchtbaerheyt gebracht wiert.

 

ANNO 880 heeft Ypre onderstaen de bloedtgieringe rasernie der vreede en onmenschlijcke noordtmannen, zijnde door de selve het boven geseyt Casteel in de Corte meersch met de Capelle, ende alle de huysen afgeworpen ende verbrandt, de mans, vrouwen en kinderen ongenaedelijck vermoort, uytgeplundert en alles in asschen geleydt en aldus is wederom vergaen, de tweede stichtinge ofte fondatie van Ypre naer datse, sedert haere erstellinge gestaen hadde den tijdt van 402 jaeren.

 

ANNO 890 begonsten sommige menschen alhier wederom eenige huysekens te bauwen ende te bewoonen. In dat zelfde jaer heeft Carlus de Caluwe den derden konink van Vrankrijck alhier doen opbauwen, een treffelijcke kerke, ter eeren van de h. Martinus, waer in gestelt wierden eenige priesters, om den goddelijcken dienst te doen, ende het volk in het gelove te versterken.

 

ANNO 902 heeft Balduinus de Caluwe vierden grave van Vlaender, de stadt Ypre erstelt, waerom sommige hem nemen voor den eersten fondateur, maer 't is abuys, desen graeve dede het afgeworpen Casteel in de Kortemeersch erstellen, vele schoone ende groote huysen bauwen ende, rondtom versterkt, tegen alle vijandelijcke aenstooten. Aldus heeft de stadt van Ypre voor den tweede mael erbauwt geweest, ende voor den derde mael, haer eerste stichtinge ende fondatie ontfangen, ende dus allengskens gekomen tot een groote volkrijcke ende florerende stadt, maekende het derde litmaet van Vlaender, hebbende verwoest gelegen den tijd van 22 jaeren.

 

ANNO 903 waeren binnen Ypre door den grave Boudewijn den tweeden, gestelt voor wethouders, dese naervolgende, Tolcaer de Waele, Pauw de Riet, Maes van Arien, Cop van Dixmuyde, ende Hans de Richte.

 

ANNO 915 quamen wederom in Vlaenderen de vreede Hunnen ende vandaelen, maer den grave Arnout den Ouden, die heeft alle de Hunnen en vandaelen, gansch in routen geslagen, waerom den Paus van Roomen hem gaf, de thienden van de prochie van Wijtschaete bij Ypre.

 

ANNO 958 wiert door den jonge grave Boudewijn, vierde grave, de marcktdagen binnen Ypre ingestelt, ook jaerlijksche feesten, ende gaf aen 't volk veel vrijheden. Maer om datter in tlandt niet veel geldt en was, soo ordonneerde hij te verkoopen bij wijsselinge, d' een waere voor d' ander, te weten fruijt voor kieckens, een schaep voor drij lammer, ende drij calvers voor een koe.

 

ANNO 960 heeft Balduinus, den sone van Arnulphus, ende Theodoricus van Elsatien, grave van Vlaender, met Ferdinandus sone van Sanchez koning van Portugael, den welken getrauwt was met Joanna dochter van Boudewijn den 9 van dien naem, thienden grave van Vlaender, heeft Ypre beter forme gekregen. Sij hebben de stadt seer vergroot, soo dat stadts paelen alsdan wierden afgemeten met 673 roeden ijder 14 voeten lank, daer en boven de stadt verciert met verheven gebauwen, vervult met een groot getal van inwoonders, ende verrijckt met een geluckige verbreydinge van den koophandel. Men wilt ook seggen dat de varwkonst alhier eerst is gevonden geweest.

 

ANNO 974 heeft Aernout vijfden grave van Vlaender, binnen Gendt aen de gecommiteerde van Ypre, het eerste stadst waepen gegeven, te weten een cruys onder een bonten mantel, tot een teeken dat Ypre geheel Vlaender daer mede beschudden soude cruyswijs tegen haer vijanden.

 

ANNO 1001 wiert Vlaenderen met vele schrickelijcke teekens gedreijgt, voor eerst met een schroomelijcke aerdbevinge, die veel huijsen en menschen heeft doen sidderen ende ter aerde vallen. In de locht vertoonden veel onbekende sterren. Op den 20 en 21 dag van Januarius ontrent ten 9 uren, scheen een vierigen hemel sig te openen, waer uijt vele gedaenten van brandende fackels uytgesmeten wierden, de welke pijlaerwijs op d'aarde vallende, eenen glans gaven van vierige kolommen, welkers vier vele menschen, soo onder de dacken als op het platte landt, doorsneden ende dooden. De openinge des lochts allengskens sluytende, sag men vierige serpenten door de locht sweven welkers hooft, hoe langer hoe grooter scheenen, hebbende blauwe pooten, uijt al dit vreesden de menschen, dat den laesten dag des oordeels naekende was.

 

ANNO 1011 was binnen Ypre ende door geheel Vlaender, een schroomelijcke peste, de welke bestondt in een vierig geswil in de kele, 't welke aenstons soo toenam, dat geheel het lichaem in corten tijdt ontsteken sijnde besweek, ten sij datter, met een snijdende pinne, een openinge gemaekt wiert op de eerste ure. Die desen middel niet en gebruyckte, wierden korts met de dood bevangen. De doode lichaemen gaeven soo eenen stanck uijt, dat geheel de locht scheen daer van vermengelt te zijn soo datter tusschen de doode ende levende wezens weynig verschil was.

 

ANNO 1040 is binnen Ypre overleden den seer eerweerdigen heer Nicolais Malchalepie, oversten der priesters van St. Maertens. Hij stirf in den ouderdom van 56 jaeren, ende wiert begraeven in den choor van St. Maertens.

 

ANNO 1067 heeft Boudewijn van Mons den 8 grave van Vlaender, binnen Ypre geordonneert, dat alle baillius in hunne rechterhandt, een witte roede souden dragen, alswanneer sij in het publyck hun ampt bekleeden, soo het nog heden in tgebruyck is, ende wort genoemt de roede van justitie.

 

ANNO 1071 quam den grave Robert de Vriese met een machtig groot leger binnen Ypre, ende hij versterckte de stadt tegen den vijandtlycken aenval van de gravinne Richilde.

 

ANNO 1072 was burg-grave van Ypre den heere Fudolf Van Copins, met sijn huysvrouwe Ramburge, hij stichte het clooster tot Sonnebeke.

 

ANNO 1073 was de stadt van Ipre ende geheel Vlaender door geplaegt, met eene plaege, de welke bestondt in een groot geswil ontrent den hals, geseyt de kropsweire, de welke vele menschen uyt dit leven ruckte, ende alsmen het geswil liet opensnijden, sag men vele wormen in de wonde, de welke met een onverdragelijcke smerte het vleesch afknaegde.

 

ANNO 1073 ten tijde van Boudewijn den Onnooselen 10 grave van Vlaender, is het gebeurt dat Richildis sijne moeder, in Vlaender groote désorders ende tweedracht maekte ende om dieswille dat de stadt Ypre, Brugge ende Gendt tegen haer opstonden, is soodaenig vergramt geweest, dat sij den hoogbailliu van Ypre ontboden hebbende, heeft doen gevangen setten. Daer naer ontboodt sij het magistraet van Ypre, maer sij excuseerde hun, seggende dat sij buyten hunne Casselrie, niet gaen en wilden. Richildis seer verstoort zijnde, quam met vele volk naar Meessen; die van Ypre dit vernemende gingen met 60 mannen van de treffelijckste der stadt, haer te gemoedt, maar sij dedese allegaer wredelijck doodtslaen.

 

Den grave Robert de Vriese, op het versoek van de drij leden van Vlaender, is binnen Ypre gekomen, en is met 60 borgers van Ypre, 60 van Brugge, ende 60 van Gendt naer Rijssel gegaen, op versoek van de gravinne Richildis, daer sij het bedrog ontdeckten, dat sij beschickt hadde, alle de geseyde Vlaminge te doen vermoorden, maer sij daer in voorsiende hebben selve Richildis volk dood geslagen ende Rijssel in genomen.

 

De gravinne vluchtende bij den konink van Vrankrijck haeren cosijn, die met een machtig leger quam om alle de Vlamingen te vermoorden. Den grave Robert dit vernemende dede uyt Ipre ende de twee ander leden van Vlaender, 18000 mannen komen, binnen Cassel, alwaer dat hij tegen het machtig Frans leger, sig versterckte, ende dede uyt devotie geheel zijn leger, een geheelen dag vasten. Sanderdags versloeg hij geheel het Frans leger, alwaer den konink selfs gevangen wiert, met den broeder van den bisschop van Parijs ende menigvuldige ander.

 

Desen slag geschiede op den feestdag van St. Pieters stoel tot Roomen, waerom hij dede stichten 30 kerken, ter eeren van den heijligen apostel Petrus, tot erkentenisse van dese victorie, verkregen te Bavinkove bij Cassel. Aldus wiert door desen, de kerke van den h. Petrus binnen Ypre gesticht, ten jare 1079. Desen godtvruchtigen grave stirf anno 1093, en licht begraven te Cassel in St. Pieters kerke, in den kroug onder den choor. De h. Hermengarde heeft van desen grave voorseydt, dat van hem succesivelijck sullen voortkomen, alle de graven van Vlaender, tot den dag van antechrist, het gonne tot nog toe soo geschiet.

 

ANNO 1096 was den heer Woltrik 3 Kastelein van Ypre.

 

ANNO 1101 heeft den hoogweirdigen heere Joannes 19 bisschop van Teruanen, de wereltlijcke priesters, die binnen Ypre de kerke van St Maertens waeren bijwoonende, om hunne gierigheydt ende simonie uyt de stadt gejaegt.

 

ANNO 1101 is op't ootmoedig versoek van de borgers van Ypre, gedaen aen Joannes bisschop van Teruanen, de twee kerken te weten van den h. Petrus, ende Martinus, gestelt geweest onder de wijse ende godtvruchtige regeringe van een seer eerweirigen priester Gerardus genaemt, door welken priester wiert gesticht de vermaerde proosdie van de canonicken regulier, gehecht aen de kerke van de h. Martinus.

 

Dese h. man, uit de rijcke inkomsten van dese twee kerken, heeft een Clooster gesticht neffens de kerke van St. Maertens in het welke hij, met andere medegesellen, seer godtvruchtelijck hebben geleeft, om daer naer beqaem te sijn, de boosaerdige zeden, der boose menschen, door hunne exempelen te verbeteren, welk leven van desen Gerardus met sijne medegesellen, niet aleen en is goedtgekeurt geweest van Manasses 2 aertsbisschop van Rheyms, van Robert den grave van Vlaender, van Abaldus abt van Voormezeele, Reginaluds proost van Loo, Thomas proost van Eversam, Formoldus bewinthebber van Ypre, maer ook selfs van den paus Paschalis.

 

ANNO 1110 gaf den grave Robertus aen den boven geseyden priester Gerardus als dan abt van St Maertens klooster, een graefschap, nu genaemt het graefschap van St Maertens.

 

ANNO 1129 heeft Dideryck van Elsatien grave van Vlaender, gesticht ende gefondeert, de abdie van de Nonnenbosschen, geseyt Rumetre, onder den regel van den h. Benedictus, welke abdie gebauwt wierd, een ure buyten Ypre, te weten boven het Hooge, op de weg, soo men naer Becelaere gaet, juijst ontrent dat nu een groot crucifix staet, welk landt aen de selve abdie toebehoort. Sij wierden genoemt Nonnebosschen, omdat hun klooster rondtom in een bosch stondt.

 

ANNO 1125 was eenen uytnemende fellen winter, soo dat de menschen en beesten stirven van koude, ende alle waters toe vroosen, waer door een uytnemende hongersnoodt opstondt, maer Carolus den Goeden, grave van Vlaender, gaf een gebodt, dat men om het gebreck van graen, geen bier meer brauwen en soude, ende alle honden door geheel Vlaender doodtslaen. Hij was soo bermhertig, dat hij op eenen dag binnen Yper sijnde, dede uijtdeelen aen de armen 7800 brooden.

 

ANNO 1126 vermeerderde het boven geseydt dier leven, ende grooten hongersnoodt, door de familie van Vander Straeten, die alle het uytlands kooren, die alhier quam om het volk te spijsen, afkochten, ende opslooten, waerom den grave Carel den Goeden, op den 24 februarius binnen Ypre quam, ende dede beroepen alhier, geheel den edeldom van t landt om de bloedtdorstige moedtwillige koorenbitters ofte verkoopers van de familie Vander Straeten met gewelt te wederstaen.

 

ANNO 1127 volgens de beschijving van Antonius Sanderus, hadde de stadt van Ypre een ronde gedaente, verciert met 3 torens.

 

ANNO 1127 den 22 januari, waeren binnen Ypre in St. Martens klooster, op St Vincents dag vergaedert, de voornaemste aendrijvers over de moort van den goeden grave Carel, te weten den proost Lambert Vander Straeten, met sijne sone Bosschaert, Isaac hunnen neve, Guido van Steenvoorde met sijnen sone, Robert, Wintrij, Werrijn ende sommige ander brood droncke gesellen van hun geslachte, die onder malkander raemden, om den grave Carolus naer hun opset, ende gelegenheydt te vermoorden.

 

ANNO 1127 is den grave Carolus den Goeden binnen Ypre gekomen, met sijne getrauwe raedtsheeren, ende heeft alhier het Casteel van Bosschaert Vander Straeten, die het Casteel was in de Corte meersch tot asschen doen verbranden, twelk gedaen sijnde is hij vertrocken naer Brugge.

 

ANNO 1127 wiert Carolus Bonus ofte den Goeden, grave van Vlaender binnen Brugge, in de kerke van St Donaes vermoort, in welke plichtig bevonden wierden, thien canonicken van St. Maertens binnen Ypre. Sij wierden te water ende te broodt gestelt in een eeuwige gevangenisse, ende den gouverneur van Yper, d'heere Joannes van Haveskercke, ginck met veel volk naer Brugge, om den burg te belegeren, daer die Vander Straeten op gevlucht waeren.

 

ANNO 1127 is door den grave Willem van Loo, burggrave van Ypre, binnen Ypre gevangen geborcht den proost van St. Maertens, als eene van d'alderplichtigste in de moort van Carel den Goeden. Hij toonde onderwege groot berouw over sijne misdaet, gaende bloodtvoets tot Ypre komende, en konde hij bynaer op sijn voeten niet staen, want de selve gheel stijf waeren van koude, ende sijn teenen afgevrosen waeren.

 

Het gemeente van Ypre liep hem te gemoet buijten de stadt, (komende van Waesten uijt het Casteel, daer hij gevangen geseten hadde) sij sleurden hem met koorden, gebonden aen de rechter ende slinker zijde, achter en vooren, sij dansten en deden vele grillen van blijdschap om dat het hoofd der verraders gevangen was. Sij sloeggen hem met stocken en vuysten, sij bewierpen hem met steenen en slyck ende overvielen hem met vele versmaetheydt, 't welk hij al verduldiglyck verdroeg tot de doodt toe, altijd singende eenige psalmen te deum laudamus, ende de getijden van onse lieve vrouwe.

 

Hij hadde te Waesten, in het Casteel gebicht. Den heer Willem van Loo, burggrave van Ypre, dede hem op de marckt aen een galge hangen, met een tauwe onder de harmen ende den hals vastgemackt, en alsoo van het gemeente doodtgesmeten. Guy van Steenvoorde wiert ten selven dage neffens hem opgehangen. Sij bleven daer hangen vier dagen lanck, tot dat hun lichaemen begonsten te stincken. Dan wierden sij in koey-huyden genaeyt, ende een mijle buiten de stadt op het Hooge soo men naer Meenen gaet, op een raedt geleydt in het bosch, opdat sij te langer tot exempel souden dienen.

 

ANNO 1128 25 mey heeft Willem van Normandien 15 grave van Vlaender met een Frans leger, de stadt Ypre belegert, de welke door Guillielmus van Loo met dobbel wallen versterckt sijnde, bewaert wiert. Dog soo lange de borgers eendrachtig waeren, dede den vijandt kleynen voortganck, maer eenen twist onder de borgers opgestaen sijnde terwijl d'heere van Loo, aen de eene zijde van de stadt sig deftig tegen den vijandt stelde, wiert met verraet de Meessen poorte geopent, langswaer den vijandt met geweld indrong, waer door de stadt van Ypre alsdan geworden is, een dal van d' uytterste ellenden, want de stadt verovert sijnde, wiert sij geheel geplundert, ende in den brandt gesteken van den zuyden tot den noorden.

 

De borgers wierden gedwongen al hun wapengetuijg op de marckt, aen den vijandt over te geven, ende de wederspannege wierden gedoodt. In dese plunderinge hebben de Fransche soldaten niet anders gedaen, als de jonge dochters te schoffieren, ende de getrauwde vrouwen, en als de mans hun daer tegenstelden sij wierden doodtgesmeten, waervan de Ijperlingen met die van Brugge ende Gent, hunner klachten deden aen Diderijck grave van Elsatien die hun ter hulpe quam.

 

ANNO 1128 op den 8 oust is Willem van Normandien, grave van Vlaender, wederom met veel volk naar Ypre gekomen, om de selve te belegeren, maer de Yperlingen die versterckten hun bij Voormezeele, alwaer dat sij tegen hunne grave victorieuselijck hebben gevochten.

 

ANNO 1129 wiert Diederyck van Elsatien, den 17 grave van Vlaender, ende trock naer Jerusalem tegen de Sarasijnen, met een groot leger van Vlaemingen, waer onder ontrent de sevenhondert Yperlingen waeren. 't Is desen grave geweest die 't h. bloedt tot Brugge heeft gebracht.

 

ANNO 1136 wiert geheel Vlaender, met een schroomelijck onweder geplaegt, want onder het gedruys van donder en blixem, was geheel het landt soo ontrust, door de schroomelijcke ongelucken die op veel plaetsen gebeurden, vreesden de menschen, dat den jongsten dag des werelts aenstaende was.

 

ANNO 1138 heeft den grave Dideryck van Elsatien, de stadt van Ypre seer versterckt ende vergroot, tot over de riviere van t Yperken, dit is den uytspronck, die nu St Nicolais prochie maeckt, ende de stadt rondtom met diepe grachten, houten vestens of thuynen, ende houten thorens voorsien.

 

ANNO 1138 op den 19 februari heeft den grave Dideryck, binnen Ypre gekomen, ende een Staets vergaederinge gehouden, in den welke hij heeft gesloten den voorigen vrede, onder den graef Apken, vernieuwt ende geteekent, in het bijwesen van drij Vlaemsche bisschoppen, te weten Milo, Simon, ende Alvisus, ende heeft eene wet of ordonnantie gestelt, dat men alle moordenaers, met schroomelijcke straffen soude castijden, ende dat alle persoonen die jemand sullen gewondt hebben de selve wonde sal moeten ontfangen, of met een swaere somme gelt sijn misdaet afkoopen, of sig verdedigen met een besonder gevecht tot de doodt.

 

Daer en boven een dat eenen nachtdief of moordenaer, terstondt moet gedood worden van de naestgelegen gebeuren, soo haest sij sullen hem betrapt hebben, sonder afwachten van rechters vonnis, en soo wie uyt vreese ofte lafhertigheijd sulckx weygerde, dat hij mochte betaelen de somme van 50 Schellingen.

 

ANNO 1138 den 22 7bre quam den h. Bernardus logieren in het Clooster van St. Maertens binnen Ypre. 'sAnderdags predickte hij voor het volk, ende beweegde de geestelijcke alle saterdage te singen den Salve regina.

 

ANNO 1168 den 17 mey is door den grave Philippus van Elsatien het Kasteel, die men het Zaelhof noemt, begonst gebauwt te worden, met daer aen een schoone Capelle.

 

ANNO 1173 is de stadt Ypre, binnen de meuren of vestingen gemeten geweest, ende bevonden 1173 goede gemeten roeden in het ronde te sijn ende de Casselrie hadde onder haer begrijp 33 dorpen.

 

ANNO 1179 heeft den grave Philippus komende van h. landt van de croisade, daer de Christenen het h. landt hadde ingenomen, aen de Yperlingen om hunne kloekmoedigheydt aldaer betoont, vereert met een nieuw stads waepen, te weten het opperste roodt cruys, met den swarten leeuw, dragende een kolomme, t welk het wapen was van Nobilion konink der Turcken in Cedonien, die sij hadden doodtgesmeten, ende het waepen afgenomen door Boudewijn van Comene opgenomen, het onderste cruys was het oude waepen der stadt.

 

ANNO 1180 heeft Joannes bisschop van Teruanen het Clooster ofte religieus leven van de Nonnenbosschen, wiens Clooster soo geseyd is boven tHooge stondt, bevestigt ende goetgekeurt, hun stellende onder een prieuse, de eerste prieuse was genoemt Ave, ende de tweede Gela.

 

ANNO 1183 ten tijde dat de ketterie van de Manichiën, ende Arrianen regeerde, soo waerender binnen Ypre eenige met de selve besmet, twelke onse grave Philippus van Elsatien verstaen hebbende, is binnen Ypre gekomen, en behoorlijck ondersoek gedaen hebbende, heeft hij sommige met 't selve besmet geworden, van de welke een deel sig bekeert heeft, en de hertneckige wierden levendig verbrandt.

 

ANNO 1193 is binnen Ypre gekomen, Margarieta van Elsatien, gravinne van Vlaender, met Boudewijn haeren man, de welke met een groote magnificentie wierden ontfangen.

 

ANNO 1192 wiert gebauwt de kercke van Onse Lieve Vrouwe ten Brielen, met een schoonen thoren, met een steenen naelde. Dese kercke wiert gebauwt een weynig buiten de Boesing poorte. Sij stondt, daer nu het breedt water staet binnen de Roijaelpoorte bij de calchie, schuins over den watermeulen, want de straete van de Boesing poorte liep tusschen het Yperken, en dese kerke van Brielen. (Nota: op den feestdag van Onse Lieve Vrouwe van Brielen, die geviert wiert den 15 oust op Onse Vrouwe Hemelwaert, was het alle jaere de groote kerremisse van Ypre.)

 

ANNO 1196 wasser binnen Ypre ende door geheel Vlaender, eenen langdeurigen slagregen, die alle het graen bedorf, waer door eenen grooten hongersnoodt is opgestaen. Soo hooge is den prijs van het graen geresen, dat het gonne korts te vooren gekocht was, voor vijf a ses Schellingen een maete terwe, de selve maete terwe dan rees tot 50 à 60 Schellingen, ende de ander eetwaeren naer advenante, waer door de arme lieden genoodsaeckt waeren te eten eenige soorten van schaedelijcke dieren, te weten, ratten, muysen en vremde kruyden, de welke noyt te vooren door menschen hadde gebruyckt geweest, uyt t welke ontstondt een groote sterfte, en daer waeren sulke felle stormwinden, dat menige kerken, huysen en boomen wierden omgeworpen. Desen geweldigen hongersnoodt gedeurde wel vijf jaeren lank. Op versoek van d'edel heeren van het magistraet van Ypre is de kerke van Ons Vrouwe ten Brielen tot eene parochie kerke aengenomen geweest.

 

ANNO 1197 quam den konink Philippus van Vrankrijck, met een machtig leger om de stadt van Ypre te belegeren, ende hier door gheel Vlaender te bederven. Maer ontrent de stadt gekomen sijnde wiert hij van sinne verandert, door het ontstuymig weder, door t welk hij veel ongemack hadde geleden. Dus verschrickt sijnde, versochte alleenelyck van den grave Boudewijn, die alhier binnen Ypre was, mondelinge te spreken, om eenigen vrede te maeken, t welke den grave niet en wilde aenveerden, want den grave Boudewijn, met de koninginne van Portugael weduwe van graef Philippus van Elsatien, raeden den konink van sijn troupen, naer Vrankerijck te keeren, soo niet dat hij gevoelen soude, wat het Vlaemsch sweert van hem vraegde, waer door hij verschrickt sijnde, is met sijn leger naer Vrankrijck wedergekeert, waer door de Vlamingen hem uytloeggen, datse hem, met dreygende woorden hadden verschrickt.

 

ANNO 1198 wiert de abdie van de Nonnenbossch, boven tHooge, van sijn heyligheijd den paus Innocentius den derden, geconfirmeert. De eerste abdisse was Ave, de tweede was Agatha, de derde was Beatrix, de vierde was Elisabeth van Thorsy, de vijfde was Margarieta, die gestorven is voor dat sij van den bisschop gewijdt was. De sesde abdisse was Beatrix de Mont, de 7. was Agnes van Boogaerde, de 8 was Catharina Meisindes Magrits, de 9 en thiende hun naemen sijn onbekent, maar de elfste abdisse van de Nonnen ten Bossche, was Joanna van Ruddervoorde; de 12 was Colina Rustens, de 13 was Margarieta van den Bossche een h. matrone, de 14 was Euphemia Janapes, de 15 was Margarieta van Lauwe, de 16 was Anna van Scheluwe.

 

ANNO 1199 wiert binnen Ypre, door last van de gravinne Mary, dochter van Hinderyck, grave van Campanien, ende de huysvrouwe van den grave Boudewijn, ende op het versoek van den Cardinael de Sancta Maria, gesticht ende gefondeert, de parochiale kerke van St Jacobs, ende dat onder de bescherminge van St Maertens.